Opinie

Ajax-leden, kies nu echt voor de Cruijff-revolutie

Ajax moet Johan Cruijff carte blanche geven als het gaat om huisstijl, manier van spelen en opleiden.

Johan Cruijff vraagt om de bal tijdens Ajax-NEC (5-0) in april 1982 Beeld anp
Johan Cruijff vraagt om de bal tijdens Ajax-NEC (5-0) in april 1982Beeld anp

Vanavond wordt duidelijk of Ajax opnieuw breekt met Johan Cruijff. Als de leden zich in de ledenvergadering achter de Ajax-bestuursraad en daarmee de RvC scharen, komt er een definitief einde aan de verbintenis tussen de club en zijn grootste icoon. Gezien de gezondheidstoestand van Cruijff lijkt immers de kans te verwaarlozen dat het tussen die twee dan nog ooit weer goed komt.

Eerst de feiten: in 1964 maakt Johan Cruijff zijn debuut in Ajax 1. Ajax was toen een nationaal bekende Amsterdamse middenstandsclub zonder internationaal aanzien. Sterker, het was op dat moment de tweede club van Amsterdam achter regerend landskampioen DWS. Een jaar voor Cruijffs debuut verloor het Nederlands elftal in de Kuip van Luxemburg tijdens een EK-kwalificatieduel.

Sytze de Boer Beeld
Sytze de BoerBeeld

Tien jaar na het debuut van Cruijff had hij met Ajax drie keer de Europa Cup voor landskampioenen en een keer de Wereldbeker voor clubteams gewonnen. Bovendien had onder zijn leiding het Nederlands elftal de WK-finale gehaald. En dat alles met spraakmakend, tot de verbeelding sprekend voetbal, waarover de liefhebbers tot op de dag van vandaag niet uitgesproken raken.

Als een van de weinige spelers uit die gouden generatie Nederlandse voetballers kende Cruijff ook een grote carrière in het buitenland. Hij haalde het geïsoleerde Barcelona uit de vergetelheid. De eeuwige Spaanse nummer twee emancipeerde hij tot een zelfverzekerde club die hij later als trainer naar de belangrijkste Europese titels en wereldfaam leidde. Zijn status in Catalonië is nog steeds onbetwist.

Het huidige Barcelona met het alom geprezen tiki-taka-voetbal is gestoeld op het voetbal zoals Cruijff dat voorstond en waarmee hij de club doordrenkt heeft. Geregeld verwijst voormalig trainer Pep Guardiola naar de invloed van Cruijff: 'Wij zijn zo'n beetje de discipelen van het wezenlijke dat Cruijff hier heeft gebracht.'

Dit alles zou voldoende moeten zijn om Johan Cruijff ook bij Ajax, waar hij als kleuter voor het eerst naar binnen liep, carte blanche te geven. Een volmacht als het gaat om huisstijl, de manier van spelen en opleiden.

Dat is niet het geval. Veel mensen, ook binnen de club, kunnen niet wachten op het moment dat zijn sporen worden uitgewist. Ze hebben ja gezegd tegen de fluwelen revolutie, maar nee gedaan.

Daardoor kan ook nog steeds niet beoordeeld worden of de omwenteling die Cruijff in 2010 heeft ingezet, nu wel of niet geslaagd is. In ieder geval is-ie niet voltooid.

Johan Cruijff in duel met Theo Laseroms, tijdens de wedstrijd Sparta-Ajax (uitslag 1-3). Rotterdam, 3 april 1966 Beeld anp
Johan Cruijff in duel met Theo Laseroms, tijdens de wedstrijd Sparta-Ajax (uitslag 1-3). Rotterdam, 3 april 1966Beeld anp

En waar in Barcelona de nadruk vooral op zijn successen ligt, worden in Nederland veelal Cruijffs eigenzinnige karaktereigenschappen bekritiseerd.

Het blijft een wonderlijk fenomeen: de behoefte om iemand die patronen doorbroken heeft, geen genoegen nam met conventies, het gezag tartte en onder die druk ongekende prestaties leverde, op zwakheden te willen pakken. Of althans vermeende zwakheden.

Het zijn de bekende verwijten. Cruijff, de harde, cynische man die clubmensen eruit laat gooien. Hij is daar zelf duidelijk over: 'Van Michels heb ik geleerd dat je zonder aanzien des persoons beslissingen moet nemen. En dat het doel de middelen heiligt. Want je kunt wel aardig zijn, maar je mag niet aardig zijn. En: 'Leiders zijn per definitie prestatiegericht en prestatiegerichte mensen zijn nooit aardig. Hij moet iemand wegsturen, hij moet zeggen: dat moet je niet zo doen, maar zo. '

Alles moeten wijken voor het resultaat. En dat resultaat moet op zíjn manier behaald worden. 'Wil je dat niet, dan moet je een ander nemen.'

Want alleen het allerhoogste en allerbeste is goed. Zo ook bij Ajax: 'Geen genoegen nemen met leuk meedoen in de eredivisie, maar serieus terug naar de Europese top.'

In polderland Nederland ontstaat snel ongemak als harde eisen worden gesteld en het niet gezellig is. Gek toch dat diezelfde 'harde, onaardige' Cruijff in Barcelona wél blijvend z'n stempel op de club kon en mocht drukken. Ook in Barcelona moesten clubmensen het ontgelden ('als de emmer overloopt, dan ben ik rücksichtslos'). Desondanks zegt Guardiola, die nu furore maakt met Bayern: 'Cruijff bouwde de kathedraal, onze taak is die te onderhouden en te renoveren.'

Cruijff zelf heeft leren leven met de gespletenheid waarmee hij steeds te maken krijgt: 'Als ik ergens mee te maken heb, zijn er altijd twee kampen.' En het antikamp in Amsterdam wil maar van geen wijken weten.

GVAV-Ajax 0-2, door het prachtige dekken van de GVAV speler Breinburg (R) kon Ajacied Cruijff ternauwernood tot goed spel komen Beeld anp
GVAV-Ajax 0-2, door het prachtige dekken van de GVAV speler Breinburg (R) kon Ajacied Cruijff ternauwernood tot goed spel komenBeeld anp

'Cruijff is meer iemand om te bewonderen dan om van te houden. Zoals meer genieën heeft Cruijff een duistere kant, hij is ook een manipulator, hij is egocentrisch, rancuneus, soms meedogenloos', zegt de Franse sportjournalist Chérif Ghemmour. Daarnaast noemt hij hem 'de enige voetballegende die de sport een doctrine heeft gegeven'. Maar bovenal is Cruijff natuurlijk een garantie voor succes met aantrekkelijk voetbal, zo is gebleken.

De keus is aan de Ajax-leden. Breken met de man die de club groot gemaakt heeft of een bestuur kiezen dat écht de Cruijff-revolutie gaat voltooien. Oftewel gezellig zo nu en dan kampioen van Nederland worden en meehobbelen in Europa of ongezellig naar de top.

Sytze de Boer is samensteller van het boek Johan Cruijff Uitspraken, een biografie in citaten.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden