Afstand nemen

Distantiëren

'Zeg Jeroen, ik spreek jou toch ook niet aan op het feit dat de bankencrisis veroorzaakt is door autochtone witte mannen van een zekere leeftijd?'

Het gesprek bij Pauw gaat over 'afstand nemen', en met deze opmerking wint filmmaker Abdelkarim El-Fassi de discussie. Er wordt opgelucht gelachen: zo bezien is het inderdaad absurd om van moslims te vragen zich van IS te distantiëren.

Het probleem is alleen: er bestaat geen geloof dat Oude Witman heet, noch een heilige langspeelplaat die oproept tot woekerhypotheken en goddelijke bonussen. Wat El-Fassi doet, is religie gelijkwaardig maken aan huidskleur, leeftijd en geslacht. Vaak zijn het xenofobe primitievelingen die denken dat de islam een ras is, maar dit is dus een Marokkaanse Nederlander die zojuist een documentaire over 'identiteit' heeft gemaakt.

Ook oud-kamerlid Tofik Dibi is van deze school. In de Groene Amsterdammer schrijft hij dat de vraag om zich te distantiëren impliceert 'dat iedereen die hetzelfde geloof deelt met [...] IS ook automatisch hetzelfde gelooft.' Onzin, vindt Dibi. En hij gaat verder: 'Pas als lookalikes publiekelijk afstand nemen, verdwijnt de vanzelfsprekende verdenking. Op deze manier mensen met dezelfde (uiterlijke) kenmerken groeperen, is in essentie raciale stereotypering.'

Niet alleen vindt Dibi dus dat je geloof niks zegt over wat je gelooft, maar omdat moslims volgens hem bepaalde uiterlijke kenmerken delen, vindt hij het bovendien racistisch om te denken van wel. Zo maakt hij islamcritici tot racisten, terwijl hij in een moeite door iedereen schoffeert voor wie 'geloven' wél meer betekent dan een getinte huid, bijvoorbeeld dat je (ongeveer) hetzelfde gelooft als je geloofsgenoten.

Interpretatie

Wat maakt het toch zo moeilijk om op een normale manier afstand te nemen van extremisten? 'Ik vind het vreselijk dat IS uit naam van mijn geloof zulke gruweldaden begaat. Ik ben ook moslim, maar ik interpreteer de heilige boeken totaal anders dan die terroristen.' Zoiets - dat kan toch? Het hóéft niet, maar het is wel geloofwaardiger dan 'IS heeft niks met islam te maken' of 'het is racistisch dat u mij dit vraagt'.

Misschien ligt de moeilijkheid in het feit dat religie en afkomst in de praktijk wel degelijk overlappen. In een betere wereld zouden kinderen pas op hun achttiende kiezen tussen alle mogelijke levensovertuigingen, maar dat is niet zo. Vrijwel altijd bepalen de ouders - al dan niet expres - het geloof van hun kinderen. 'Ik geloof x' betekent meestal dus eerder 'ik kom uit cultuur x' dan 'ik heb alle religies en Darwin bestudeerd en volgens mij is x de enige waarheid'.

Als je het zo bekijkt, is er iets voor te zeggen om deze grote groep 'cultuurgelovigen' niet lastig te vallen met theologische vragen. Aan de andere kant: juist als hun geloof niks betekent, moet je volwassen kerels die zich moslim noemen toch gewoon kunnen vragen wat ze daarmee bedoelen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.