'Afrikaners zijn thuis ontheemd'

Flip Buys spoort zijn landgenoten aan om in eigen kring nieuwe structuren op te bouwen.

© THINKSTOCK

Het Tropentheater in Amsterdam was onlangs de gastheer van een unieke gebeurtenis. Dit was het Festival voor het Afrikaans, de eerste keer dat een cultureel evenement voor deze aan het Nederlands verwante taal hier plaatsvond. Maar de positie van het Afrikaans, de taal van zes miljoen blanke en bruine mensen in Zuid-Afrika, staat onder druk.

Verward en machteloos
Vóór 1994 was Zuid-Afrika een 'Afrikanerstaat', in 2011 is hij een 'Afrikastaat'. De fundamentele veranderingen van deze zeventien jaar hebben de nieuwe generatie Afrikaners verward en machteloos achtergelaten.

Ik aanvaard ten volle dat apartheid een gepasseerd station is. Ik meen dat de Afrikaner zich binnen die werkelijkheid kan verzekeren van een succesvolle toekomst. Op voorwaarde dat er praktisch, creatief en inclusief gedacht wordt.

Uitbuiter
In veel landen hebben minderheden een moeilijke positie. Ze worden geregeld gediscrimineerd en buitengesloten. Maar de Afrikaner had voor 1994 de politieke macht en het ANC - dat nog steeds niet weet of het een bevrijdingsbeweging is of een gewone politieke partij - ziet hem nog steeds als economisch bevoorrecht en een uitbuiter van de zwarte meerderheid.

De Afrikaner is dus in de positie van een ongewilde minderheid die makkelijk de schuld krijgt als er weer eens iets misgaat. En daarom worden de taal en cultuur van de Afrikaner stelselmatig ondermijnd.
Enkele voorbeelden: positieve discriminatie wordt op zo'n manier toegepast dat veel jonge blanken geen toekomst meer zien in hun land en massaal emigreren. Hoewel het Afrikaans volgens de Grondwet een van de officieel erkende minderheidstalen is, wordt deze taal stelselmatig verdreven uit scholen en staatsinstellingen.

Blanke misdadigers
En dan zijn er nog mensen zoals Julius Malema, de voorzitter van de ANC-Jeugdliga, die herhaaldelijk luidkeels verkondigt dat alle blanken misdadigers zijn. En dit juist in een tijd waarin sinds 1994 tweeduizend blanke boeren vermoord zijn.

De overgrote meerderheid van de Afrikaners legden zich neer bij de nieuwe situatie. Maar men kwam er al snel achter dat acties binnen het kader van de democratische grondwet niet of nauwelijks succes hadden.

Dit leidde maar bij enkele extreem-rechtse randfiguren tot een oproep tot geweld. Veel erger was dat veel mensen naar het buitenland vertrokken of zich volledig in zichzelf keerden. Afrikaners voelen zich dus vreemdelingen in hun eigen land.

Negeren
Samengevat kan men stellen dat de zwakke positie van de Afrikaners zowel te wijten is aan henzelf als aan het ANC. Eerstgenoemden hebben geen gemeenschappelijke idealen en strategie meer, hun organisaties verbrokkelen en er is geen geld om iets tot stand te brengen. Vanwege zijn overweldigende meerderheid kan het ANC zich veroorloven om een van de meest fundamentele principes van de democratie - de meerderheid regeert, maar met erkenning van de rechten van de minderheid - te negeren.

En waarom zouden ze dan onderhandelen met een groep die ze in ieder geval zien als mensen die hun bevoorrechte positie als blanken willen behouden?

De hamvraag is dus: hoe kunnen de vrijblijvende gesprekken die tot nu toe gevoerd zijn tussen Afrikaners en het ANC veranderd worden in echte onderhandelingen? De fundamentele voorwaarde voor zulke onderhandelingen is wederzijds vertrouwen. En dit is in een multi-etnische samenleving niet vanzelfsprekend.

Overheersing te boven
Een staat die de loyaliteit van zijn minderheden kan krijgen, is veel efficiënter als een die zijn minderheden niet respecteert. Toen Zuid-Afrika nog een Britse kolonie was, zijn de Afrikaners die overheersing te boven gekomen door op economisch en cultureel gebied hun eigen instellingen te scheppen. Naspers - een grote mediamultinational - of Sanlam - een verzekeringsreus - zijn daar de restanten van.

Om dus formele erkenning van hun culturele vrijheid van de regering te krijgen, zullen de Afrikaners opnieuw sterke burgerlijke en economische organisaties tot stand moeten brengen. Die moeten uiteraard functioneren binnen de bestaande grondwet van Zuid-Afrika. En vooral: ze moeten alle Afrikaans¬sprekenden - wit en bruin - insluiten.

Samenvatting
Samengevat moet een democratische strategie voor culturele vrijheid voor de Afrikaansspekende minderheid de volgende elementen bevatten:
- Het uitgangspunt is het reeds bestaande VN-verslag over Culturele Vrijheid.
- De doelstelling is een formele overeenkomst over culturele rechten met de huidige regering, zodat ook Afrikaanssprekenden volledig ingeschakeld kunnen worden bij de opbouw van Zuid-Afrika.
- Om dit te kunnen bereiken, zal de Afrikaner op een niet-confronterende manier, in onderlinge verdraagzaamheid en in samenwerking met andere Afrikaanssprekenden moeten werken aan het oprichten van sterke culturele, sociale en economische burgerlijke structuren.
- Een inclusieve en democratische strategie is dus een fundamentele voorwaarde voor succes. Bovenal moet het ANC gebruikmaken van de kundigheid en gewilligheid van de etnische minderheden om van Zuid-Afrika een succes te maken. Dit gebeurt niet.

Dit is een oproep om op een creatieve manier gebruik te maken van de de ruimte in het bestel om samen met gelijkgezinden op een democratische manier een succesvolle minderheid te maken van alle Afrikaanssprekenden en daardoor iedereen in Zuid-Afrika een toekomst te geven.

Flip Buys is voorzitter van Solidariteit, een belangenorganisatie voor de Afrikaanssprekende minderheid in Zuid-Afrika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden