Opinie Paul Krugman

Afglijden naar een eenpartijstaat: het kan ook in de VS gebeuren

De VS dreigen een tweede Polen of Hongarije te worden, waarschuwt Paul Krugman. De econoom hekelt de Republikeinse Partij, waarin niemand meer verzet biedt tegen Donald Trump.  

Mensen kijken toe hoe de Marine One – de helikopter van de Amerikaanse president – opstijgt. Beeld EPA

Kort na de val van de Berlijnse Muur maakte een vriend van mij, een expert op het gebied van internationale betrekkingen, een grap: ‘Nu Oost-Europa is bevrijd van de wezensvreemde ideologie van het communisme, kan het terugkeren op zijn echte historische pad: het fascisme.’ Zelfs toen zat er een kern van waarheid in zijn kwinkslag.

En in 2018 lijkt het helemaal geen grap meer. Wat illiberalisme wordt genoemd neemt in Oost-Europa hand over hand toe. Dit geldt ook voor Polen en Hongarije – beide nog steeds lid van de Europese Unie – waar wat wij normaal onder democratie verstaan al dood is.

In beide landen hebben de heersende partijen, Recht en Rechtvaardigheid in Polen en Fidesz in Hongarije, een regime gevestigd dat een vorm van verkiezingen handhaaft, maar de onafhankelijkheid van de rechtspraak heeft vernietigd, de vrijheid van de pers afgeschaft, corruptie op grote schaal heeft ingevoerd en protest onwettig verklaard. Het resultaat voor de voorzienbare toekomst is vermoedelijk een eenpartijstaat.

En dat zou ook hier in de VS kunnen gebeuren. Er was een tijd, niet zo lang geleden, waarin mensen plachten te zeggen dat onze democratische normen en onze geschiedenis van vrijheid ons zouden behoeden voor een afglijden naar tirannie. Sommige mensen zeggen dat nog steeds. Maar om zoiets vandaag nog te geloven vereist bewuste blindheid. Want de Republikeinse Partij is bereid, streeft er zelfs naar, een Amerikaanse versie van Recht en Rechtvaardigheid of Fidesz te worden door zijn politieke macht om te zetten in permanente heerschappij. Als de Republikeinen in november hun meerderheid behouden in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zullen we sneller dan u zich kunt voorstellen een tweede Polen of Hongarije worden.

Er was afgelopen week enige ophef over een spreadsheet die rondging onder Republikeinen in het Congres, waarin een lijst stond van onderzoeken waarvan zij denken dat de Democraten die zullen uitvoeren wanneer ze de meerderheid in het Huis van Afgevaardigde veroveren. Het punt is dat elk onderwerp op de lijst, te beginnen met Donald Trumps belastingaangiften, iets is dat duidelijk onderzocht moet worden en onderzocht zou zijn onder elke andere president. Maar degenen die het document laten rondgaan, gaan er eenvoudigweg van uit dat de Republikeinen geen van deze onderwerpen aan de orde zullen stellen. Loyaliteit aan de partij gaat boven verantwoordelijkheidsgevoel ten opzichte van de grondwet.

Een jaar geleden leek het nog mogelijk dat er een punt zou komen waarop ten minste een paar afgevaardigden en senatoren zouden zeggen: wij doen niet meer mee. Nu is het duidelijk dat er geen grenzen meer zijn. Ze zullen alles doen wat nodig is om Trump te verdedigen en hun macht te consolideren.

Dit geldt zelfs voor politici die ooit over enige principes leken te beschikken. Senator Susan Collins van Maine was een onafhankelijke stem in het debat over de gezondheidszorg. Nu heeft ze er geen problemen mee dat een president zelf een niet veroordeelde samenzweerder is en vervolgens een rechter in het Hooggerechtshof benoemt die gelooft dat presidenten immuun zijn voor strafvervolging. Senator Lindsey Graham wees Trump in 2016 af en leek tot voor kort tegen het idee te zijn om de openbare aanklager te ontslaan met het doel het onderzoek van Mueller de nek om te draaien. Nu heeft hij aangegeven dat hij akkoord gaat met zo’n ontslag.

Maar waarom dreigt Amerika, de geboortegrond van de democratie, andere landen die de democratie hebben vernietigd achterna te gaan? Kom niet aanzetten met ‘economische angst’. Dat was in Polen, dat gestaag groeide gedurende de financiële crisis, niet aan de orde. En dat is ook niet wat er in Amerika speelde in 2016. Studie na studie heeft aangetoond dat raciale ressentimenten mensen op Trump deden stemmen, en niet economische pijn. Het punt is dat wij lijden aan dezelfde kwaal, uit de hand gelopen wit nationalisme, die de democratie in sommige andere westerse naties al om zeep heeft geholpen.

Dit is een verkorte versie van de column van Paul Krugman in The New York Times van 27 augustus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.