Opinie

Afghaanse werkelijkheid vernietigt Haags luchtkasteel

De recente overname van Kunduz-stad door de Taliban maakt het gebrek aan realiteitszin van de Nederlandse politietrainingsmissie eens te meer pijnlijk zichtbaar.

Leden van de Afghaanse veiligheidsdienst in het gebouw van de Rural Development Department nadat de Taliban eruit zijn weggegaan, 17 oktober. Beeld epa

De tijdelijke herovering van Kunduz-stad door de Taliban geeft een nieuwe impuls aan de discussie over de veiligheidssituatie in Afghanistan. Het idee dat de Afghanen klaar zouden zijn om in hun eigen veiligheid te voorzien blijkt eens te meer niet te stroken met de weerbarstige werkelijkheid. President Obama kondigde als reactie daarop aan dat de Amerikaanse troepen in grotere getale aanwezig zullen blijven dan oorspronkelijk was gepland.

Begin 2013 claimde premier Rutte nog eufemistisch dat Afghanistan weliswaar niet het 'Zwitserland van Centraal-Azië' is, maar dat het land er wel degelijk veiliger op is geworden door de Nederlandse aanwezigheid. Gebaseerd op die claim legitimeerde hij het vervroegde vertrek uit Kunduz van de Nederlanders. Het was immers aan de Afghanen zelf om de veiligheid te waarborgen. 'Afghans in the lead' was de veel gehoorde catchphrase.

Ons eigen onderzoek in Kunduz liet echter in 2013 al zien dat dit Haagse luchtkasteel haaks staat op de Afghaanse werkelijkheid. De recente gebeurtenissen in Kunduz leggen de beperkte invloed van de Nederlandse politietrainingsmissie eens te meer op pijnlijk zichtbare wijze bloot. Waar miste het Nederlandse regeringsbeleid de aansluiting met de werkelijkheid in Kunduz?

Vervroegd vertrek

In Kunduz was, en is nog steeds, sprake van een verscheidenheid aan gewapende groepen die met elkaar in gevecht zijn, waaronder krijgsheren, milities, de Taliban en het Afghaanse leger en de politie. In die context zijn civiele politieagenten per definitie onderdeel van de gewapende strijd. Sterker nog, onze eigen onderzoeksresultaten lieten in 2013 al zien dat de agenten regelmatig niet bij de Nederlandse training aanwezig konden zijn, omdat ze elders in de provincie hard nodig waren, ook in gevechtssituaties.

Uit onze interviews bleek ook dat ze in tegenstelling tot wat het civiele mandaat voorschreef, in die gevechten samenwerkten met krijgsheren en militieleden. Dit is nooit door de Nederlandse regering expliciet naar buiten gebracht. Daarbij komt dat er in een paar districten bewust geen agenten zijn opgeleid, omdat men de veiligheidssituatie toen al te riskant achtte. Er is onterecht de indruk gewekt dat de Afghaanse politie in Kunduz in staat was de veiligheid te waarborgen. Het vervroegde vertrek van de Nederlanders was niet zozeer gebaseerd op een gedegen conflictanalyse, maar was vooral een politieke keuze.

Een schaakspel tussen verwachtingen van de NAVO en een beperkt draagvlak voor een gevechtsmissie in de Kamer resulteerde in een Haags compromis met een strikt civiel karakter: 'de geïntegreerde politietrainingsmissie'. Het civiele mandaat strookte vanaf het begin niet met de veiligheidssituatie in de provincie en bleek grote beperkingen op te leggen aan de Nederlandse militairen, politietrainers en diplomaten.

Open kaart

Dat de Taliban nog verreikende invloed had in delen van Kunduz werd voor het gemak buiten beschouwing gelaten terwijl de focus kwam te liggen op het trainen van agenten die alleen civiele taken mochten uitvoeren. Die nadruk op uitsluitend civiele taken was echter niet veel meer dan een Haags luchtkasteel.

Door een onrealistisch Haags compromis heeft de missie cruciale delen van de werkelijkheid in Kunduz buiten beschouwing gelaten. Een belangrijk onderdeel van die werkelijkheid is dat de Taliban vóór, tijdens en na de missie een belangrijke invloed had op de veiligheidssituatie in de provincie. De recente overname van Kunduz-stad door de Taliban illustreert dit nogmaals.

Het recente geweld in Kunduz komt dus niet uit de lucht vallen, maar past in een proces dat al langere tijd gaande is. Door de terugtrekking van internationale troepen komt de zwakte van het Afghaanse veiligheidsapparaat nog sterker aan het licht.

Het Haagse luchtkasteel is ingehaald door de Afghaanse werkelijkheid. In plaats van illusies te verkondigen zouden politici open kaart moeten spelen over de problematiek van een civiel mandaat in een oorlogssituatie.

Niels Terpstra en Toon Dirkx zijn werkzaam voor het Centrum voor Conflictstudies van de Universiteit Utrecht en deden in 2013 in Kunduz onderzoek naar de politietrainingsmissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden