Column

Afgeranseld door de vleesgeworden 0,001 procent

In een samenleving waarin bijna elk cultureel verschijnsel uiteindelijk door een ideologische bril wordt geduid, heeft het succès de scandale van Vijftig tinten grijs (de boeken, de film, de merkhandboeien en -zweepjes) de cultuurridders enigszins in verwarring gebracht. Is dit de zoveelste grensverleggende doorbraak, de nieuwste klap voor wat er nog aan traditionele moraal over is? Of is dit nu zo populaire verhaal met het steenrijke alfamannetje en zijn afgestrafte vrouwtjesprijsdier in feite een reactionair sprookje dat vrouwen aanmoedigt zich te onderwerpen aan deze nieuwste versie van het patriarchaat?

Het antwoord ligt uiteraard in het midden en daarom hebben de boeken ook zo'n succes. Op de niet-zo-erg-literaire pagina's wordt de kern van de spanning van de seksuele revolutie op handige wijze getemd en tot een gelukkig einde gebracht.

Enerzijds lijkt de seksuele revolutie duidelijk egalitair. Dan gaat het erom dat iedereen kan genieten van de vrijheden - om promiscue te zijn, om zonder schuldgevoel seksuele bevrediging te zoeken - die voorheen waren voorbehouden aan bevoorrechte, heteroseksuele mannen.

Anderzijds lijkt diezelfde revolutie meer op een vrijbrief voor sterke en bevoorrechte mensen om misbruik te maken van zwakke en gemakkelijk uit te buiten anderen. Dat is de seksuele revolutie van lieden als Hugh Hefner, Larry Flint, Joe Francis en 98 procent van de internetporno voor jonge mannen. De revolutie die voor de heren van het studentencorps beter is dan voor hun vrouwelijke gasten, beter voor de rijken dan voor de armen, beter voor vrijzinnige volwassenen dan voor vaderloze kinderen, enzovoort. De lijst is deprimerend lang.

Toch is het conflict niet de ware droom van onze tijd. Dat is de synthese waarin de aristocratische kicks van het libertinisme wel behouden blijven, maar de ergste uitbuitingsaspecten ervan een veilige en egalitaire verpakking krijgen.

We hopen, met andere woorden, dat we uiteindelijk Romeinse lol kunnen hebben zonder alle nare kantjes: voorbehoedsmiddelen en abortus voorkomen ongewenste kinderen, wetgeving rond seksuele leeftijdsgrenzen zorgen ervoor dat kinderen niet te jong seksueel worden ingewijd, en met voldoende zorgvuldig opgestelde regels over het nemen van seksueel initiatief kunnen we allemaal beleven hoe het aan de hoven van Tiberius en Heliogabalus toeging.

De voorstanders van seksuele gelijkheid voelen er dus niets voor om het feestelijk bacchanaal te beëindigen. Ze willen alleen maar dat de versierderscultuur onderhevig is aan expliciete instemming, dat prostituees mondige sekswerkers worden, dat vrouwvijandige porno een tegenwicht krijgt door feministische alternatieven, dat gevaarlijke patriarchale polygamie plaatsmaakt voor veilige egalitaire polyamorie en dat Justine van De Sade het geluk vindt als een onderdanige die zich beschermd weet door haar stopwoord.

Ziedaar het landschap waarin Vijftig tinten grijs een publiek heeft weten te vinden, met een verhaal dat bijna naadloos aansluit op deze droom: een fantasie dat je wordt begeerd, verleid en afgeranseld door de vleesgeworden 0,001 procent, een man die gevaarlijk is maar niet te gevaarlijk, een opwindende, maar toch kwetsbare Caligula die zich uiteindelijk ontpopt als een liefhebbende echtgenoot en vader.

Een levensechte Christian Grey, de man die geen enkele beperking kent, zou waarschijnlijk een pure wellusteling zijn als de seksfeestende Dominique Strauss-Kahn of de miljardair Jeffrey Epstein, met zijn harems in privéjets en een veroordeling voor verleiding van een 14-jarige aan zijn broek. Maar in de fantasie, in de synthese, is hij een man die je eerst zal domineren maar uiteindelijk van je zal houden, als je tenminste net als Anastasia Steele zo verstandig bent om een uiterst gedetailleerd contract op te stellen waarin precies staat hoeveel dominantie je bereid bent te ondergaan.

De bezwaren tegen de boeken zijn ook bijzonder informatief: het probleem is niet dat er iets mis is met pornografie of sadisme - kom op, zeg! Nee, het gaat erom dat het sadisme niet veilig genoeg is, dat er over mr. Grey's kinky verlangens iets te hard wordt geoordeeld (die komen namelijk voort uit een jeugdtrauma, wat niet eerlijk is tegenover de liefhebbers van kerkers), en dat de romantiek te ouderwets en te 'gewoon' is.

De zwakte van deze kritiek is een eerbetoon aan wat E.L. James heeft bereikt: een fantasie waarin zelfs veel van de critici willen geloven, het Utopia dat onze samenleving verdient.

Vertaling: Leo Reijnen © New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden