Opinie

Actie tegen 'martelschip' Chili is niet van deze tijd

Protestacties tegen het 'martelschip' zijn niet van deze tijd, meent de Chileense journalist José Zepeda Varas, die zelf gevangen zat onder Pinochet.

Het Chileense schip, de Esmeralda, arriveert in Bremerhaven, Duitsland, voor de opening van SAIL. Beeld epa

Met veel belangstelling heb ik het artikel 'Chileens 'martelschip' naar Sail' van Willem Feenstra (13 augustus) en de column van Ana van Es (14 augustus) gelezen. Ik wil graag enkele kanttekeningen maken.

Inderdaad is het opleidingsschip Esmeralda vanaf 11 september 1973 door de marine gebruikt als gevangenis en martelcentrum in de haven van Valparaíso. Schattingen over het aantal mensen dat op het schip gevangen heeft gezeten lopen uiteen van 112 (volgens de Amerikaanse Senaat) tot 500 (volgens de Commissie tegen Martelingen van de Vijfde Regio in Chili).

Chili heeft het verleden van het schip niet willen verdoezelen. Het is bevestigd en bekendgemaakt door de Organisatie van Amerikaanse Staten in 1974, door Amnesty International in 1980, door de Amerikaanse Senaat in resolutie 361 uit 1986 en in het verslag van de Nationale Waarheids- en Verzoeningscommissie van Chili, in februari 1991.

In haar column spreekt Ana van Es over 'de morele wazigheid die in Chili anno 2015 nog steeds normaal is'. Volgens een publicatie van de Universiteit Diego Portales in Santiago zijn er 1.300 rechtszaken gevoerd in Chili wegens standrechtelijke executies, verdwijningen, martelingen, illegale opgravingen en het lidmaatschap van een criminele organisatie gedurende de dictatuur (1973-1990).

Gebrek aan belangstelling

Vanaf 2000 zijn ongeveer achthonderd mensen berecht, in staat van beschuldiging gesteld of veroordeeld. Van dit aantal is minstens een derde definitief veroordeeld en ongeveer zeventig veroordeelden zitten hun straf uit in de gevangenis.

Met Argentinië is Chili het enige land in Latijns-Amerika dat tientallen leden van de strijdkrachten heeft veroordeeld wegens grove mensenrechtenschendingen. Er is dus geen sprake van morele wazigheid. Integendeel, dankzij de inspanningen van de familieleden van de slachtoffers heeft de overheid zich verplicht de waarheid boven water te krijgen en diegenen die misdaden hebben gepleegd te berechten.

Het is jammer dat de oud-opperbevelhebber van de marine, Rodolfo Codina Díaz (2005-2009) zijn intentie niet heeft kunnen realiseren om een verklaring af te leggen waarin hij het gebeurde bevestigde, als een daad van erkenning voor de familieleden van de slachtoffers en voor het hele land. Helaas hebben zijn opvolgers ook nooit een verklaring afgelegd.

Als de gebeurtenissen niet bekend zijn in Europa, ligt dat niet aan het verdoezelen van de feiten maar aan het gebrek aan belangstelling voor Latijns-Amerika in de Europese pers, met uitzondering van Spanje.

Democratie

Ik geloof er heilig in dat de herinnering heel nuttig is, omdat het kan voorkomen dat de wreedheden zoals die begaan zijn tijdens de Chileense dictatuur zich herhalen. Daarom vind ik het moment en de plaats van deze protestactie onjuist. Als we onder een dictatuur zouden leven, zouden acties in het buitenland logisch zijn, maar Chili is een democratie waar allerlei protestacties, mits vreedzaam, zijn toegestaan.

Als we dit protest serieus zouden nemen, zouden we ook geen voetbalwedstrijd kunnen spelen in het nationale stadion zonder eerst een protestactie te organiseren ter nagedachtenis aan alle mensen die daar zijn gemarteld en vermoord.

Ik geloof dat er geen eensgezindheid heerst onder de voormalige Chileense vluchtelingen en dat mijn land zich in het recente verleden heeft ingespannen om de rechtsstaat volledig te herstellen en de slachtoffers en hun familieleden juridisch, materieel en immaterieel te compenseren.

Chileens studenten protesteren in Temuco, Chili. Zij eisen radicale veranderingen in het educatiesysteem. Juni 2015. Beeld epa

Niet van deze tijd

Ten slotte zijn noch de mariniers noch de officieren van de Esmeralda dezelfde personen als die tijdens het bewind van Augusto Pinochet. Er zijn 25 jaar verstreken sinds het einde van de dictatuur en binnen de strijdkrachten zijn er programma's in gang gezet over mensenrechten. Natuurlijk is er nog veel werk te verrichten, zoals het publiceren van de informatie die het leger bezit over de verblijfplaats van de verdwenen personen, maar men kan niet ontkennen dat er binnen de strijdkrachten onvoorwaardelijk respect is voor de burgermaatschappij.

Ik ben van mening dat dit soort acties niet van deze tijd is. In plaats van de mensenrechten te verdedigen, schaden zij het beeld van Chili in het buitenland en van de bemanning van de Esmeralda, die alleen maar de commerciële en culturele betrekkingen met andere landen wil aanhalen. Zij zijn zich bewust van het verleden, dat zich nooit meer mag herhalen, maar dat geen obstakel mag worden voor de ontwikkeling van het land.

José Zepeda Varas werkte 36 jaar voor de Wereldomroep. Hij zat 2,5 jaar vast in de gevangenissen van Pinochet en ontving twee eredoctoraten voor zijn inspanningen ter verdediging van de mensenrechten en de persvrijheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.