Opinie

Actie leert zwarte leerling dat hij minderwaardig is

Zwarte scholen Zowel cognitief als op het vlak van integratie hebben zwarte kinderen op school geen witte kinderen nodig.

Leerlingen van basisschool De Avonturijn voeren actie voor meer witte leerlingen. Beeld Io Cooman

Black is Beautiful. Dat was het credo van de Afro-Amerikaanse culturele beweging in de jaren '60. Het was een statement tegen de vooroordelen die alles wat zwart was associeerden met slecht. Zwart kon ook mooi zijn. Hoe basaal dit ook mag klinken, anno 2015 is het een boodschap die we nog niet helemaal begrepen hebben. Zwart is mooi, en ja, ook zwarte scholen.

Afgelopen vrijdag hebben twee Amsterdamse scholen een persbericht gelanceerd waarin ze het volgende melden: 'Amsterdamse scholen zijn het zat dat zwarte scholen geen witte kinderen aantrekken... Alles wordt in het werk gesteld om het percentage witte kinderen drastisch te verhogen.' De scholen plannen binnenkort een open dag, die enkel toegankelijk is voor witte ouders. Ze hebben zelfs T-shirts laten maken voor kinderen met de boodschap dat ze blanker willen worden. De kinderen zijn hiermee de buurt ingestuurd om daar folders uit te delen waarop staat: 'Met de deur in huis: wij zoeken meer witte leerlingen.'

Om te beginnen, wetenschappelijk gezien is er niets mis met zwarte scholen. Er is geen systematische evidentie die erop wijst dat de kwaliteit van het onderwijs minder goed is in scholen met meer gekleurde leerlingen. Overzichtstudies wijzen uit dat zwarte scholen evenveel leerwinst boeken als witte scholen op het vlak van taal en rekenen. Er is ook geen enkele evidentie die erop wijst dat de integratie van leerlingen gevaar loopt bij gebrek aan witte leerlingen op school. Integendeel, burgerschapscompetenties van gekleurde leerlingen zijn vaak beter dan die van witte leerlingen.

Zwarte kinderen kunnen dus best overleven zonder blanke leerlingen, en dit zowel op het vlak van cognitie-ve prestaties als sociale integratie. Als er al behoefte is aan integratie, dan geldt dit vooral voor witte scholen: die hebben behoefte aan gekleurde leerlingen voor de integratie van hun leerlingen in de samenleving. Elders in de samenleving komen witte leerlingen immers zelden in contact met gekleurde leerlingen. Witte segregatie is in die zin problematischer dan zwarte segregatie.

In een context zoals in Amsterdam worden zwarte scholen echter problematisch, niet omwille van de kinderen zelf of hun huidskleur, maar door toedoen van volwassenen. Zwar-te scholen zijn in feite zeer blank wanneer het gaat om hun leraren en hun opvattingen. Er is sprake van een etnische mismatch tussen leerlingen en leraren. Veel leraren hebben hierdoor vaak niet de feeling met de leefwerelden van hun leerlingen. Maar met hun 'ludieke' actie laten de twee Amsterdamse scholen ook zien dat ze niet beschikken over de juiste competenties met betrekking tot etnische diversiteit.

Een leerling van een Amsterdamse basisschool lopen op straat in witte t-shirts met de tekst: "Is dit wit genoeg voor u?". De school hoopt hiermee meer witte kinderen voor de school te werven. Beeld anp

Dat ze een voorkeur hebben voor meer witte leerlingen is op zich irrationeel, maar verklaarbaar: soort zoekt soort. Maar dat ze voor hun etnocentristische wens ook de kinderen zelf inzetten, is een stap te ver. Voor de camera's van RTL Nieuws en NOS werden twee mooie zwarte meiden geplaatst die een T-shirt droegen waarop de boodschap van de school staat.

Maar hebben de leraren of bestuursleden die deze actie hebben bedacht eventjes stilgestaan bij de impact ervan? Een school is een plaats waar we leren, en dat leren is helemaal niet beperkt tot wat er in de klas wordt gedoceerd. Wat hebben de gekleurde leerlingen dan geleerd van de actie van de Amsterdamse scholen? Dat hun zwarte school liever een andere kleur had gehad. Dat ze als zwar-te leerlingen iets ontberen dat enkel vervuld kan worden door witte kinderen. En het ergste van al: dat ze blanke kindjes nodig hebben om te kunnen leren.

Kortom, zwarte leerlingen leren dat ze minder waard zijn dan blanke leerlingen.

Orhan Agirdag.

Een minderwaardigheidsgevoel is het logisch gevolg. En wanneer dit minderwaardigheidsgevoel geïnternaliseerd is, hoeft niemand hen nog te discrimineren. Cito-toetsen of externe adviezen zijn dan niet meer nodig om onderwijsongelijkheid te bestendigen. Nee, dankzij het aangeleerde minderwaardigheidsgevoel elimineren de gekleurde leerlingen zichzelf. Want ze geloven nu zelf dat ze niet waardevol zijn voor het (blanke) gymnasium.

Dit is trouwens hoe institutioneel racisme functioneert in het onderwijs (ook in gemengde scholen). Het is minder zichtbaar dan dagelijks racisme, maar de gevolgen ervan zijn veel erger. Dat acties zoals die van de Amsterdamse scholen zogezegd op vraag van een aantal gekleurde ouders gebeurt, praat niets goed. Racisme is immers niet minder erg wanneer de bron ervan gekleurd is.

En laten we ons niets wijsmaken. Deze actie gaat helemaal niet over segregatie of apartheid. De meest gesegregeerde leerlingen in Nederland zijn immers witte leerlingen. De meeste scholen in Nederland zijn nog steeds blanke concentratiescholen. Wanneer gaan de schoolbesturen van witte scholen T-shirts laten drukken voor hun witte kinderen met de boodschap erop dat ze dringend zwarte leerlingen wensen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.