ColumnSylvia Witteman

Ach, kon ik maar één keer aanzitten bij zo’n knusse, ouderwetse middagthee!

Ik vond een boekje met de nogal ontuchtige titel Dekken en dienen, maar het ging gelukkig gewoon over eten, deze derde druk uit 1950 van P. Noordhof te ‘Groningen-Batavia’. Leuk, ouderwets eten, zoals melon frappé, nierragout, ananasvla, sneeuwballen, broodschoteltje met appelmoes, rolpens en Franse selderij met pikante saus. De recepten stonden er niet bij; het boekje ging immers niet over koken, maar over dekken en dienen, wat nog niet zo lang geleden een vak apart was.

Alleen al het ontbijt! ‘De huisvrouw moet haar best doen om ieder, die het huis voor werk of school gaat verlaten, zo goed mogelijk voorzien te laten vertrekken’, maant het boekje. Dat vind ik ook. Daarom heb ik een handig aanrecht, waaraan ieder gezinslid een kop Nespresso kan tappen en in zijn/haar hoofd gieten, desgewenst naar eigen inzicht aangevuld met een handvol cornflakes of een boterham.

Nee, dan het ontbijt van zeventig jaar geleden: een moltonkleed, een ontbijtlaken (dat moet ‘harmoniëren met de kleur van het ontbijtservies en de bijpassende vingerdoekjes’), een ‘kleedje of buffetloper’, een broodmandje, ook weer met een vingerdoekje bedekt, ‘er omheen worden kleinere schaaltjes geschikt voor roggebrood, kaas, koek, radijs; zo nodig een tafelmatje voor een warm gerecht. Rangschik ertussen één of meer botervlootjes met een botermesje, een beschuittrommel of -bus, een kaasmes of kaasschaaf bij het schaaltje met kaas, een jampotje met -lepel en plaats hier en daar een zoutstrooier.’

En dan ben je pas op een kwart van de instructies. Voor het ontbijt! Je kunt je voorstellen dat zo’n huisvrouw meteen daarna terug naar bed moest om bij te komen van al het gedoe. Voor mijn geestesoog verrees een gargantuesk overladen tafel vol ‘eieren of eiergerechten, dun gesneden ontbijtspek, rookvlees, haring, ansjovis, havermout en gortenbrij’, met tussendoor overal botervlootjes en zoutvaatjes zover het oog reikt. Een apart lemma is weggelegd voor de ‘rauwkost-gerechten’. Die zijn ‘rijk aan cellulose en vitaminen’, geeft het boekje zuinig toe, maar ‘toch gebruike men, zonder dokters advies, geen overwegende hoeveelheid rauwkost’. Touché! Zelfs de tomaten dienen zich te onderwerpen aan strenge maatregelen: ‘Overgiet tomaten, na ze gewassen te hebben, met kokend water; het huidje kan er dan gemakkelijk worden afgenomen. Snijd ze in dunne plakken en vermeng ze voorzichtig met wat fijn zout.’

Ik vind het heel lief dat tomaten een ‘huidje’ hebben, maar dat wassen, vlak voor je ze met kokend water overgiet, lijkt me overdreven.

Het waren wel mooie tijden, hoor. Alles was zo lekker dúídelijk. ‘Wie in het bezit is van geborduurd tafellinnen met monogram, gebruike geen bloemen. Het geheel weglaten van het tafellaken kan slechts bij een tafel van mooi, glad mahoniehout. Alleen onder de borden worden dan kleedjes gelegd en in het midden een bijpassend groter kleedje.’ Niets werd hier aan dat akelige begrip ‘spontaneïteit’ overgelaten. Monogram? Dan géén bloemen. Tafel van eikenhout of palissander? Dan geen kleedjes. Heel simpel, je moet het alleen even weten.

Ach, kon ik maar één keer aanzitten bij zo’n knusse ‘middagthee’! ‘Heeft men een bridge-middag, die tijdig begint, dan wordt de thee vroeg geserveerd met koekjes en bonbons, waarop een klein gebakje (petit-fours) of een stukje cake volgt, zo men wil, uitgesneden in de vorm van harten, schoppen en ruiten (geen klaveren?! SW) en gegarneerd met wat rode gelei. Ook wel toast met boter. Daarna een kleine sandwich waarvan verschillende soorten, ter keuze, smaakvol zijn opgedaan en met een vingerdoekje bedekt. Vervolgens iets warms, als een croquetje, rissole, kaassoufflé, maar kleiner dan ze aan een diner worden gebruikt.’

Nu eerst maar eens op zoek naar een tafel van mooi, glad mahoniehout. En vingerdoekjes, heel veel vingerdoekjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden