Opinie

'Abou Jahjah wurmde zich overal uit'

Was de enorme ophef voorafgaand aan de aflevering van Zomergasten met de omstreden Abou Jahjah terecht? Het geboden podium voor dit 'dwaallicht' zou 'gevaarlijk' zijn, klonk het dagenlang. We vroegen het critici een dag na de door nog geen half miljoen mensen bekeken tv-uitzending.

Thomas Erdbrink in gesprek met Abou JahjahBeeld VPRO

Tamarah Benima, rabbijn

'Ik heb gekeken bij vrienden. Ik was zó overstuur, dat ik er niet in mijn eentje aan blootgesteld wilde worden. De legitimatie van de VPRO, die zei Abou Jahjah uitgenodigd te hebben omdat hij zulke interessante ideeën heeft over bijvoorbeeld de stad, is niet waargemaakt. Ik vond hem niet interessant. En ik blijf hem gevaarlijk vinden, omdat hij moslims geen alternatief geeft voor het slachtofferdenken en het bijbehorende ressentiment, dat alleen tot geweld kan leiden.'

'Thomas Erdbrink heeft het onwaarschijnlijk goed gedaan. Ik vond het heel erg sterk van hem dat hij Abou Jahjah erop wees dat die zelf geen onderscheid maakt tussen Joden en zionisten. Bijvoorbeeld toen hij in een tweet na de aanslag op het Joods Museum in Brussel politicus Bart de Weever 'een zionistenpijper' noemde. Met andere woorden: zijn antizionisme is wel degelijk ook antisemitisch. Maar Abou Jahjah wurmde zich overal uit.'

'Ik blijf het een foute beslissing van de VPRO vinden, want je moest wel heel veel kennis hebben van het Israëlisch-Palestijnse conflict om precies te horen waar het net niet klopte wat Abou Jahjah beweerde. Een voorbeeld: hij hamerde erop dat Israël/Joden moeten erkennen dat er grove fouten zijn gemaakt bij de stichting van Israël, en daarna. We doen niet anders. Na Sabra en Shatila is er enorm veel protest geweest in de joodse wereld, lees bijvoorbeeld 'Een Blanco Cheque'.

En wat is 'Waltz with Bashir' - waarvan hij een fragment toonde - anders dan een Israëlisch mea culpa? Ik zou willen dat hij zelf net zo veel reflectie zou tonen over zijn Israëlhaat, en over zijn steeds veranderde politieke bondgenootschappen, en de fouten die zij hebben gemaakt, en de misdaden die zij hebben begaan.'

Dyab Abou Jahjah op een archieffoto uit 2006.Beeld anp

Robert Vuijsje (Schrijver, publiceerde meest recent 'Kaaskoppen')

'Na 9/11 vierde Abou Jahjah feest. Ik begrijp het anti-Amerikaanse sentiment, maar feestvieren na een aanslag waarbij zoveel mensen omkomen? Dan ben je niet goed bij je hoofd en moet je psychische hulp zoeken. Zeker tienmaal deed zich gisteravond een situatie voor waarbij Abou Jahjah niet direct antwoord gaf op een vraag. Dat had niets met Erdbrink te maken, maar met Abou Jahjah zelf. Mensen die iets te verbergen hebben, trekken wel vaker een mistgordijn op.'

'Het fragment dat me het meest is bijgebleven, is het moment waarop Erdbrink Abou Jahjah confronteert met de tweet waarin hij Bart de Wever een zionistenpijper noemde toen de Vlaamse politicus na een aanslag op een Joods museum in Brussel opriep tot een betere beveiliging van Joodse instellingen. Het ging om een Joods museum in Brussel. Israël had hier niets mee te maken. 'Waarom sprak u niet van een Jodenpijper?', zoiets dergelijks vroeg Erdbrink, doelend op eerdere uitspraken van Abou Jahjah waarin hij stelde dat een zionist voor hem iets anders betekent dan Jood. Een antwoord kwam er niet. Voor mij en veel andere Joden is en blijft het na gisteravond duidelijk dat wanneer Jahjah zegt dat hij zionisten haat, je voor 'zionisten' ook gewoon 'Joden' kunt invullen.'

Robert VuijsjeBeeld ANP

Farid Azarkan (Kandidaat-Kamerlid Denk):

'Het interview kwam totaal niet op gang. De eerste 20 minuten liep Erdbrink op eieren. Er ontstond een raar soort dans, waarbij het leek alsof de interviewer heel gespannen was en niet helemaal wist welke woorden hij moest hanteren. Ik ben afgehaakt en een film gaan kijken met mijn vrouw en kinderen.'

'Via Twitter kreeg ik wat hoogtepunten mee. Zo wees Abou Jahjah erop dat mensen die andere opvattingen hebben, een plek nodig hebben om zich gehoord te voelen - en wanneer die plek er niet is, zij zich eerder bij radicale bewegingen zullen aansluiten. Voor mij is het onbegrijpelijk hoe dit kabinet bij aanslagen vertelt dat ze geweldige contacten hebben met allerlei minderheden terwijl ze aan alle kanten de ondersteuning en subsidies afbouwen of zelfs helemaal beëindigen.'

'Het is prima dat Abou Jahjah is uitgenodigd voor Zomergasten. Met Geert Wilders had ik ook geen moeite gehad. Het is nodig dat we in Nederland leren om met uiteenlopende opinies om te gaan, om vreedzaam te leren vechten. Voor een deel doet DENK wat Abou Jahjah ook probeert te bereiken: de ongelijkheid en de dubbele maat bestrijden, ruimte opeisen om een stevig debat te voeren en een stem geven aan burgers die niet gehoord worden.'

Farid AzarkanBeeld HH/Guus Dubbelman

Bert Brussen (journalist, hoofdredacteur ThePostOnline.nl.):

'Abou Jahjah is een propagandist, een politieke aal met twee gezichten. Gisteravond zagen we vooral de feilloze, charmante man - die je bijna een ideaalgeïntegreerde Libanees zou kunnen noemen - maar er was ook de woedende man die zodra Erdbrink het woord 'Israël' in zijn mond nam alweer over genocide begon.'

'Tussen die twee gezichten is geen enkele nuance. Abou Jahjah werd geconfronteerd met zijn kwetsende tweets, maar lachte alles weg en ging nergens echt op in. Op de vraag wat hij van de moord op Joden in Brussel vindt, antwoordde hij 'leed in de wereld altijd erg te vinden'. Wat is dat nou voor een nietszeggende, gevoelloze reactie?'

'Op tv had Abou Jahjah duidelijk een minder grote bek dan hij doorgaans op sociale media heeft. Hij zei een voorvechter van democratie en mensenrechten te zijn, maar wanneer je hem op twitter volgt, weet je wel echt beter. Je kunt Abou Jahjah moeilijk geen antisemiet noemen. Zijn wereldbeeld is zwart-wit: Arabieren en Palestijnen zijn goed, de Joden en het Westen zijn fout. Het is goed om mensen met een controversiële mening een podium te geven, maar ik vraag me af of de VPRO iemand als Martin Bosma - die misschien niet in hun straatje past - ook voor Zomergasten zou hebben gevraagd. En dan nog: je kunt je afvragen hoe interessant een avondvullend programma met een propagandist is die maar één verhaal heeft en dat wil verkopen.'

David Serphos (voormalig directeur van de Joodse Gemeente Amsterdam):

'Ik heb alleen de eerste paar minuten gekeken - waarin hij uitlegt dat zijn naam wolf die glimlacht betekent. Nomen est omen. Hij is een wolf in schaapskleren. Ik kan er zelf niet lang naar kijken, maar ik ben dusdanig voorstander van het vrije woord dat ik vind dat mensen met meningen die verre van de mijne zijn, die moeten kunnen laten horen. Ik hoop vooral dat de kijkers intelligent genoeg zijn om zijn verdraaiingen te zien. Dat hij het bijvoorbeeld consequent over Palestina heeft, waar hij Israël bedoelt.'

Frits Barend (journalist, televisiepresentator)

'Ik heb die eerste 20 minuten toch maar gekeken, maar haakte al snel af omdat het zo saai was. Na De Reünie en Andere Tijden keek ik weer. Van Abou Jahjah kreeg ik een beetje een zielig en snobistisch beeld. Hij wil duidelijk een jaren '60 intellectueel zijn met opmerkingen over semantiek en citaten van Hannah Arendt.'

'Zomergasten heeft de afgelopen jaren iets van zijn kracht verloren. Het is niet meer de gevarieerde televisieavond waarin je aan de hand van uiteenlopende fragmenten de gast leert kennen, zeker zondag niet. Iemand als Abou Jahjah hoort niet thuis in een programma dat vroeger een soort van eerbetoon was aan de gast. Prima als je iemand die vroeger een actievoerder was en nog steeds één doel verkapt nastreeft - namelijk Joden in een kwaad daglicht stellen - interviewt in een nieuwsprogramma zoals Pauw of Oog in oog met Sven Kockelmann, maar niet in Zomergasten. Hoe kun je Israël nu blijven vergelijken met Nazi-Duitsland? Wat mij betreft, ben je dan uitgeluld.'

'Alle ophef voorafgaand aan de uitzending is meer dan terecht. Of de VPRO had moeten zeggen dat Zomergasten tegenwoordig een lang interviewprogramma is, zoals we ooit bij Het Gesprek deden, met in dat geval een prima rol van interviewer Thomas Erdbrink. Bij zo'n format waren en zijn televisiefragmenten echter een storende onderbreking.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden