ColumnMartin Sommer

Aardgas is niet onze vijand maar onze vriend

Ik heb de stem van de rede gehoord. Hij sprak met Brabantse tongval, over de klimaatmaatregelen die we moeten nemen. Hij vergeleek de opwarming goddank niet met de Holocaust. Hij predikte evenmin de totale revolutie, zoals transitiekoning Jan Rotmans. Hij stelde de simpele vraag hoe we zo veel mogelijk CO2 kunnen besparen, wat we wel en wat we vooral niet moeten doen. Hij heet David Smeulders, is gelukkig niet de messias maar gewoon hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven. Hij is weliswaar van GroenLinks maar ze bellen hem nooit terug. Luister mee want het kan geen kwaad dat het praktische verstand in het klimaatdebat weer eens aan het woord komt.

Energiehoogleraar David Smeulders stelde de simpele vraag hoe we zoveel mogelijk CO2 kunnen besparen, wat we wel en wat we vooral niet moeten doen.Beeld Hollandse Hoogte / Koen Verheijden

Smeulders’ boodschap is eenvoudig. Er is een gasverbod bij nieuwbouw en gemeenten zijn koortsachtig bezig om hun bewoners van het bestaande gasnet af te helpen. Allebei met averechts gevolg. Smeulders heeft drie criteria. Brengt een maatregel de uitstoot van CO2 echt terug, is er een haalbaar plan, en is het betaalbaar en efficiënt. Dan is van het gas af een slecht idee. Aardgas is relatief schoon, en belangrijker nog: er is voorlopig geen alternatief met betere eigenschappen.

Nu gaat alle aandacht uit naar elektriciteit. Stroom is de heilige klimaatgraal. Maar de komende tien jaar wordt elektriciteit nog altijd grotendeels opgewekt met fossiele brandstoffen. Zonnepanelen en windmolens zijn op ieders lip. De meeste mensen hebben onderwijl geen idee hoe weinig zoden die nog aan de dijk zetten. Momenteel is 15 procent van onze energie hernieuwbaar. Dat is inclusief biomassa, waarover zo direct. Het betekent dat meer dan 85 procent fossiel is. Dus de elektrische Tesla voor de deur, of de brommende warmtepomp, krijgt zijn stroom feitelijk uit een gas- of kolencentrale.

De elektrische Tesla voor de deur krijgt zijn stroom feitelijk uit een gas- of kolencentrale.Beeld AP

Smeulders heeft een spreadsheet met een opstelsom van de energiebehoefte en het aanbod de komende jaren. In 2030 moeten we voor de helft van fossiel af, in 2050 bijna helemaal. Er is domweg niet zoveel elektriciteit beschikbaar. Gemeenten zitten nu al met de handen in het haar, want er is wel een antigaswet maar er is niet gekeken waar de stroom vandaan moet komen. In het buitengebied is er wel gas, maar onvoldoende elektra.

Om de klimaatdoelen te halen, moeten gemeenten jaarlijks tweehonderdduizend huizen van het gas afkoppelen. Dat is een gigantische opdracht. Het gasnet in Nederland is tien keer zo zwaar als het elektriciteitsnet. Dat kan die nieuwe vraag helemaal niet aan. De baas van Remeha verwarmingen zei laatst: ‘Wij hebben een campingnetje’. Het elektriciteitsnet moet dus helemaal ondersteboven. En de elektriciteit die we dan gaan gebruiken, zal deels worden opgewekt met vieze biomassa. Daar is intussen een hoop over te doen.

Wetenschappers hebben een manifest geschreven. Hou op met biomassa, het is even slecht als of slechter dan kolen. Minister Wiebes wil er niet van weten. Theoretisch kun je bij biomassa een circulair verhaal houden. Als je een boom verbrandt, is dat CO2-neutraal na dertig jaar wachten op een nieuwe. Wat een verbrande boom de lucht in blaast, neemt een nieuwe weer op. Maar we moeten sneller terug, en we moeten bomen laten staan want die zijn onze reddingboei om CO2 uit de lucht te halen.

Er gaat 11,4 miljard subsidie naar het opstoken van biomassa in plaats van kolen. Alleen al de Amercentrale krijgt twee miljard. Maar de zeespiegel stijgt er geen millimeter minder om. Laat ze die miljarden in de isolatie van woningen steken, dat levert wel serieuze besparing van CO2 op.

In Nederland is stroom nu nog goedkoop. Als we radicaal iets anders gaan doen, dan betaalt de gebruiker, aangezien de overheid het onrendabele deel faciliteert. Groene stroom zou concurrerend zijn, maar de overheid betaalt de stopcontacten op zee. Zon en wind worden goedkoper, dat is zo. Maar er zit geen aan-en-uitknop aan. Vergeet opslag van elektriciteit in batterijen, die krijg je nooit groot genoeg. Achtervang van extra centrales voor als het niet waait, blijft dus nodig. Die centrales moeten stand-by blijven staan, en dat wordt betaald via de opslag op je energierekening. Nu al is de gascentrale in Maasbracht uit de mottenballen gehaald, want die brengt regelbaar vermogen.

Gas moet je pas helemaal aan het eind uitfaseren, als er een echt alternatief is. Dat kan heel eenvoudig, de knop in je meterkast omzetten. Eerst kolen eruit, dan olie, dan pas gas. Gas is niet onze vijand maar onze vriend. Gas heeft een slechte naam gekregen, omdat men het leed van de Groningers verwart met de eigenschappen van aardgas. Bij de klimaattafels was het net zo, daar is draagvlak verward met belangenbehartiging. Smeulders is eens bij zo’n klimaattafel geweest, maar had niet de indruk dat er belangstelling was voor de wetenschap.

Nederland heeft bij de gasafsluiting last van drie reflexen. Smeulders spreekt van de drie O’s. Onwetendheid, Overmoed dan wel hubris – wij Nederlanders komen weliswaar van ver maar nu zullen we eens laten zien wat we waard zijn. En Onwil. We hebben ons nu gecommitteerd, besluit genomen, alle neuzen in de goede richting, geen gezeur meer a.u.b.

Tot zover David Smeulders. Toen hij onlangs een interview van dezelfde strekking gaf aan het AD, was collega-professor annex transitiekoning Jan Rotmans er als de kippen bij. Rotmans op Twitter: ‘Er is altijd wel 1 hoogleraar die zich tegen de communis opinio keert en aandacht trekt.’

Brrr. We zijn weer thuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden