'Aanvaard Haags vonnis Srebrenica'

Het zou na de uitspraak van het hof een dubbele reden tot schaamte zijn wanneer het tot een cassatie komt.

© THINKSTOCK

Het is vandaag niet prettig Nederlander te zijn. Enkelen hebben bekend zich soms te schamen voor wat Nederland aanricht en wie nog een greintje fatsoen bezit, kent sedert Srebrenica bij diverse gelegenheden dat gevoel, en sedert de moord op Fortuyn hopen de gelegenheden zich op.

Rimpelloos gezicht
Pas weer bij het verbijsterende gedraai inzake de Hedwigepolder. Het land dat sinds eeuwen het beginsel pacta sunt servanda (verdragen moeten geëerbiedigd worden) heilig verklaart, en waar Rosenthal zich nu ook weer bij de missie naar Kunduz op het komische af vastklampt aan 'de afspraak' dat er niet geschoten zal worden (door de Taliban al direct als volstrekt niet ter zake van tafel geveegd), onttrekt zich met een rimpelloos gezicht aan een verdrag, en dat is nog iets anders dan een afspraak. De merites van dat verdrag kan ik niet beoordelen, maar dat is hier ook niet aan de orde.

Dat Nederland een klein land is, begin ik, in strijd met elk natuurlijk solidariteitsgevoel, een politieke zegen te noemen, evenals een zekere controle die de EU kon uitoefenen, zoals op het immigratiebeleid van minister Leers.

Elastisch
De recente uitspraak van het Haagse hof dat de Nederlandse staat verantwoordelijk is voor de moord op drie Bosnische Moslims komt daarom als een lichtpunt. Het valt dan ook te hopen dat dit niet wordt vertroebeld door juridische spitsvondigheden met een beroep op wetsartikelen die, zoals we weten, vaak zeer elastisch kunnen worden uitgelegd.

Het onderscheid tussen 'spijt' en 'excuses' bij de Indonesische aanklacht wegens de massamoord van Rawagadeh (het eerste blijkbaar gratis, het tweede een verplichting tot schadeloosstelling, zoals ik nu heb geleerd) is al een schitterend voorbeeld, en overigens een verrijkende vernieuwing van ons taalgevoel, want de excuuscultuur had tot nog toe juist geen verdere gevolgen.

Excuses
'Spijt' hield in een slecht geweten, wroeging, het gevoel van moreel falen, terwijl excuses een uiterlijk gebaar waren, de rechtzetting van een domheid of formele fout. Men excuseert zich niet als men iemand dodelijk heeft gekwetst, maar als men op iemands hoed is gaan zitten. Zo was dat tenminste tot nu toe, maar wie weet brengt de nieuwe tijdgeest ook hier een omkering van waarden, en wie 'sorry' zegt moet betalen, wie schuld voelt gaat vrijuit.

Het zou na de uitspraak van het hof een dubbele reden tot schaamte zijn wanneer het tot een cassatie komt. De internationale ophef die dat vonnis heeft gemaakt, is begrijpelijk. De consequenties, zoals de bereidheid nationale troepen te leveren aan toekomstige VN-interventies, kunnen we niet negeren. Het probleem van de verantwoordelijkheid bij misdragingen is nog niet opgelost en natuurlijk zullen VN en nationale staten elkaar altijd de bal toespelen. Maar hier ging het niet om een misdraging, maar om een beslissingsfout met voorspelbaar dodelijke afloop; waarbij van ondergeschikt belang is of die beslissing het gevolg was van angst, domheid of bureaucratische bekrompenheid, die allemaal misdadig worden als ze misdaden niet verhinderen die ze kunnen verhinderen.

Royaal gebaar
Maar los van deze complicaties: het zou de Nederlandse staat sieren als hij nu al deze kwesties opzij veegt en met een royaal gebaar erkent dat er een algemene hogere rechtvaardigheid bestaat achter alle wetsartikelen, waar eventuele politieke of juridische overwegingen voor kunnen wijken. Zo een gebaar levert ook internationaal uiteindelijk de beste papieren op en die kan Nederland beter dan ooit gebruiken.

H.W. von der Dunk is emeritus-hoogleraar contemporaine geschiedenis aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.