Opinie

Aan de harde Brexit hangt een prijskaartje

Er ontvouwt zich een klassiek revolutionair scenario rond de Brexit, stelt Jacek Rostowski.

Met een harde Brexit kan het 'vertrek'-kamp voorkomen door kiezers te worden beschouwd als een smekeling in de onderhandelingen met de EU.Beeld EPA

Iets meer dan drie maanden nadat Groot-Brittannië besloot de Europese Unie te verlaten, vliegt de Brexit-politiek uit de bocht in het Verenigd Koninkrijk. Een bijna revolutionaire, en on-Britse dynamiek heeft post gevat en, zoals de Britse premier Theresa May aankondigde in haar 'Little Englander'-toespraak tijdens het partijcongres van de Conservatieven deze maand, stevent het VK af op een 'harde Brexit'.

Die uitkomst zou tegen de publieke opinie ingaan, die gematigd blijft over de vraag van een volledige breuk met de EU. Volgens een BBC/ComRes-peiling uit juli vond 66 procent van de respondenten 'toegang houden tot de interne markt' belangrijker dan het beperken van de vrijheid van personenverkeer. In een ICM-peiling diezelfde maand zegt slechts 10 procent van de respondenten dat ze het beëindigen van het vrije personenverkeer belangrijker vinden dan het behoud van toegang tot de interne markt, terwijl 30 procent beide even belangrijk vindt, en 38 procent prioriteit geeft aan behoud van toegang tot de interne markt.

Deze uitkomsten zullen alleen diegenen verrassen die het verhaal geloven van een grootschalige xenofobe revolte tegen de elites in het Westen. Terwijl er zeker 'harde Brexiteers' (die uit waren op beëindiging van vrij personenverkeer) in het 'vertrek'-kamp zaten, werd dat ook bevolkt door lieden als Boris Johnson, de oud-burgemeester van Londen en huidige minister van Buitenlandse Zaken die nog altijd belooft dat het VK 'can have its cake and eat it'.

Jacek Rostowski was minister van Financiën en vicepremier van Polen.Beeld REUTERS

Softe Brexit

Ondanks het grote kamp van boze, witte kiezers uit de arbeidersklasse in het 'vertrek'-kamp, vormen de middenklasse die positief tegenover handel staat en het 'blijf'-kamp een duidelijke meerderheid van iedereen. Onder normale omstandigheden zou je verwachten dat het regeringsbeleid die voorkeur van de meerderheid zou overnemen en zou inzetten op een 'softe Brexit'.

Maar in plaats daarvan ontvouwt zich een klassiek revolutionair scenario.

Volgens de Brexiteers heeft het volk gesproken en moet de regering nu een 'echte Brexit' afleveren. Maar de regering moet blokkades overwinnen, zoals hoge ambtenaren en de meerderheid van 'blijvers' in het parlement - mensen die alleen een Brexit in naam steunen - een 'valse' versie die nooit zou kunnen leveren wat een echte Brexit wel geeft.

In dit revolutionaire denken hebben de ergste ingrediënten uit Europa's politieke traditie het Britse pragmatisme verbannen. Wat een meerderheid van de Britse kiezers denkt is irrelevant. Met een harde Brexit kan het 'vertrek'-kamp voorkomen door kiezers te worden beschouwd als een smekeling in de onderhandelingen met de EU - wat het onvermijdelijk toch zal worden, ongeacht hoezeer May dit ontkent.

De EU zal de sterkste positie hebben in de onderhandelingen om twee simpele redenen. Ten eerste, omdat het VK economisch het meest te verliezen heeft. Terwijl de totale exporten van andere EU-landen naar het VK twee keer zo groot zijn dan wat het VK naar de rest van het blok exporteert, is de Britse export drie keer groter als onderdeel van het nationaal inkomen. Ook heeft het VK een dienstenoverschot met de EU, dat van veel groter belang is voor de Britten dan voor de rest van de EU.

Zwakke onderhandelingspositie

Ten tweede, net als de vrijhandelsovereenkomst met Canada (CETA) zal elk akkoord tussen het VK en de EU unaniem moeten worden goedgekeurd door alle EU-lidstaten. Dus zullen de onderhandelingen niet echt tussen het VK en de EU zijn, maar tussen de lidstaten van de EU. Het VK zal, afwezig bij die onderhandelingen, simpelweg moeten accepteren of afwijzen wat de EU voorstelt.

Als Britse kiezers zouden beseffen hoe zwak de onderhandelingspositie van hun land is, zouden de Brexiteers, die het referendum wonnen met de belofte 'de controle terug te krijgen', voor een politieke ramp staan. Weglopen van inhoudelijke onderhandelingen is de makkelijkste manier om zo'n gênant demasqué te voorkomen.

Dus is, politiek gesproken, een harde Brexit eigenlijk de softe optie voor de Britse regering. Maar economisch zal de prijs van de harde Brexit hoog zijn, een prijs die het VK nog lang zal moeten betalen.

Lees ook

Alfred Pijpers voorspelt dat het allemaal wel zal meevallen. 'Het spookbeeld van een Brits isolement is ronduit belachelijk.' Lees hier het hele opiniestuk.

De enige troost is dat het revolutionaire momentum van de Brexit wellicht niet vol te houden is. Kort nadat het 'vertrek'-kamp ambtenaren in dienst van Hare Majesteit 'vijanden van het volk' noemde - een typisch statement voor de vroege fases van een revolutie - dreef minister voor Buitenlandse Handel Liam Fox de spot met Britse exporteurs, die hij 'te lui en te dik' noemde om te kunnen slagen in zijn brave new vrijhandel bedrijvend Groot-Brittannië.

Zulke retoriek is een symptoom van wanhoop. Je hoort de echo van de latere jaren van de Sovjet-Unie onder Brezjnev, toen marxistische apologeten benadrukten dat er helemaal niets mis was met het communisme, behalve dat de mensheid er nog niet rijp voor was. Als de ontwikkelingen zo doorgaan, kan het revolutionaire vuur van de Britse politici zichzelf doven voordat de harde Brexit er daadwerkelijk komt.

© Project Syndicate

Jacek Rostowski was minister van Financiën en vicepremier van Polen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden