Opinie op Zondag Keyvan Shahbazi

75 jaar na de Holocaust is het tijd voor de nationale herdenkingsdag Jom Hasjoa

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Eerder vandaag historicus Dirk-Jan van Baar, nu is het de beurt aan cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi.

Herdenking van de Holocaust bij de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, 18 april 2004. Beeld ANP

Het ergste en meest onthullende waren niet de woorden: ‘Joden herdenken hun doden zelf wel’. Het was dat eenvoudige handgebaar, zo met de draaiende rechterpols naar buiten zwaaiend.

Het was de reactie van een gerespecteerd bestuurder op mijn pleidooi tegen het steeds verder verbreden en vervagen van de dodenherdenking. Want als je alles en iedereen herdenkt, herdenk je eigenlijk niets en niemand. Tegelijk ook een pleidooi, om naast het automatisme van nationalisme, meer aandacht te besteden aan de lessen die we uit de Jodenvervolging en Holocaust hebben moeten leren. Lessen die elke generatie telkens weer opnieuw hoort te leren: Hoe werd zo’n infrastructuur van de dood mogelijk gemaakt? Op grond van welke mechanismen werden de minderheden gestigmatiseerd, geïsoleerd en ontmenselijkt? Hoe werd de weg vrijgemaakt voor deportatie en uitroeiing?

De essentie van onze huidige vrijheid is niet zozeer de fysieke bevrijding van een buitenlandse bezetter in 1945, maar des te meer het afweren van de moorddadige ideologie van die bezetter. Het misverstand dat het een bezetting was net als bij elke andere oorlog, leidt tegenwoordig bij veel jongeren tot de bewering dat ‘de Tweede Wereldoorlog hun oorlog niet is’, en dat ze op 4 mei ‘eerder de slachtoffers van de huidige oorlogen horen te herdenken’.

Onze democratische rechtsorde is geen afgerond project. Het vergt voortdurend onderhoud, waarbij ieder individu medeverantwoordelijk is. Een verantwoordelijkheid die je niet kunt uitbesteden. De planmatig uitgevoerde genocide op 6 miljoen Joden (ruim tweederde van de Nederlandse bevolking in 1945) hoort een spiegel te zijn voor elke generatie.

Nazistische metaforen

Anno 2019 levert het ontmenselijken van mensen met dezelfde waardigheid als u en ik de politici weer stemmen op. De nazistische metafoor om groepen mensen te vergelijken met bacteriën die door een auto-immuunziekte het maatschappelijke lichaam zijn binnengedrongen, wordt met applaus ontvangen. Men vindt het plausibel, dat mensen op grond van hun etnische afkomst minder intelligent zijn, ‘net als Italianen die minder lang zijn dan Nederlanders’. In Nederlands grootste politieke beweging wordt schaamteloos gediscussieerd over ‘verschillende scenario’s’ voor de ‘remigratie’ van Nederlanders met een andere etnische achtergrond. Men heeft het over de terugkeer naar ‘de herkenbare, vertrouwde tijd toen we onder elkaar waren’. Alleen vergeet men erbij te melden, dat die herkenbare vertrouwde tijd pas ontstond nadat de treinen vertrokken waren.

Anno 2019 keert het antisemitisme in het westerse deel van de wereld terug. Terwijl het in de andere delen nooit is weggeweest. 75 jaar na de Holocaust zitten de Joodse kinderen in hun Mokum onder politiebewaking en achter prikkeldraad op schoolbanken. De Joden durven niet herkenbaar op straat te lopen. De mezoeza’s kunnen niet aan de voordeur worden gehangen, uit angst er een baksteen doorheen te krijgen.

‘Fijn dat u zich als voormalige vluchteling hiermee bemoeit, maar wij herdenken hier altijd zo’, sprak de gerespecteerde bestuurder mij laatdunkend toe.

Stel genocide centraal

Iederéén hoort zich hier buitengewoon druk om te maken, maar juist als voormalige vluchteling, heb ik daar nog een extra reden voor. Het feit dat ik bescherming kreeg, dat mijn kleine persoonlijke geschiedenis een goed einde vond, heeft wel degelijk te maken met de lessen die waren getrokken uit de grote gruwelijke geschiedenis van vóór mijn komst. Van de 102 duizend Joden die niet meer terugkwamen. Daarmee is de Holocaust ook een onlosmakelijk deel van mijn persoonlijke geschiedenis geworden. En het steekt mij dat we in dit land, dat nu ook mijn land is geworden, daar minder aandacht aan besteden dan in veel andere landen. Landen waar de zes miljoen op een geïndustrialiseerde wijze vermoorde Joden niet worden gezien als toevallige slachtoffers van oorlogshandelingen. Landen waar de Holocaust op een geijkte dag als een nationale ramp wordt herdacht, waar de verhalen over de vervolging en uitroeiing opnieuw worden verteld, waar de lessen uit de Jodenhaat opnieuw worden herhaald. Landen waar de duivel elk jaar weer opnieuw wordt bezworen.

Bestuurders van Nederland, de vrijheid die we door willen geven aan de volgende generaties behoort betekenis en inhoud te hebben. Herdenk bij 75 jaar vrijheid de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, en stel daarbij de genocide centraal op allen die door de nazi’s doelbewust werden vermoord omdat ze niet mochten bestaan.

Op de Jom Hasjoa (de dag van de Sjoa) herdenken de Nederlandse Joden de Holocaust in de Amsterdamse Hollandsche Schouwburg. Geef vanaf dit 75e herdenkingsjaar een nationaal karakter aan deze herdenking. Juist de vluchteling in mij zou graag dat handgebaar willen omkeren; van buiten naar binnen, barmhartig, empathisch en toerekenbaar.

Keyvan Shahbazi is publicist en als cultureel psycholoog verbonden aan de Politieacademie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden