VerslaggeverscolumnJarl van der Ploeg in Castellino del Biferno

24.000 euro om te ondernemen in de leeggelopen Italiaanse provincie Molise

Van de 548 overgebleven inwoners van Castellino del Biferno zitten er vier op het gemeentehuis. Nummer vijf schenkt koffie voor ze in en zegt: ‘Er woont hier bijna niemand meer’.

Eenieder die zich een typisch Italiaans dorp voor de geest haalt – zo eentje met een plein, een bar en twee oude mannen op een bankje – denkt zonder het te weten aan Castellino del Biferno, een ingedommeld gehucht met kronkelsteegjes waar je door de burgemeester wordt uitgelachen als je je veiligheidsriem omdoet in de auto, ‘want welk verkeer denk je nou helemaal te treffen hier?’

Castellino del Biferno.

Ooit, in glorieuzere tijden, woonden er 2.400 mensen in de stenen huizen op de heuvel, maar de laatste decennia is vrijwel iedereen vertrokken. Veertig procent van de huizen staat leeg. Het gros van de 548 overgebleven bewoners werkt doordeweeks in de grote stad even verderop. Op een bar, een slager en een kruidenier na, is de lokale economie hier non-existent. Vanwege een gebrek aan kinderen, sloot de dorpsschool drie jaar geleden. De dokter is vertrokken. De kapper draaide haar deur op slot.

‘Als je jong bent, is het onmogelijk hier werk te vinden’, zegt burgemeester Enrico Fratangelo. ‘Onmogelijk.’ Godzijdank is er sinds een paar weken hoop voor Castellino, en wel dankzij een man met een idee zo opmerkelijk dat er de afgelopen weken 50 duizend mailtjes en nog eens 17 duizend telefoontjes binnenkwamen op het regiokantoor van Molise. Die man is Antonio Tedeschi, het regionaal raadslid tegenover mij.

Ik ben blij dat ik in zijn kantoor zit, want in de ruim drie jaar dat ik namens de Volkskrant in Italië woon, was er slechts één Italiaanse regio (van de twintig) waarvandaan ik nooit een reportage maakte: Molise. Iedere keer als ik tegen Italiaanse vrienden zei dat ik daarmee zat, maakten zij standaard hetzelfde grapje, namelijk: maak je geen zorgen, want Molise non esiste – Molise bestaat niet. Uit de regio komen zo weinig mensen, aldus het grapje, en zo weinig Italianen zijn er ooit geweest, dat er onvoldoende ooggetuigen zijn die het bestaan van Molise kunnen bevestigen.

Het maakt Molise de misschien wel vreemdste plek van Italië. De huizenprijzen zijn er lachwekkend laag, de rode Tintilia druif is een van de lekkerste van het land, er zijn zowel skigebieden als een kustlijn van 35 kilometer. En toch, zegt Tedeschi, toch weten de bewoners niet hoe snel ze hier moeten vertrekken.

‘We hebben in Molise een gigantisch probleem en dat is de ontvolking’, zegt hij. Nu is ontvolking een probleem in heel Zuid-Italië, maar Tedeschi heeft gelijk: van alle regio’s verloor Molise de afgelopen jaren de meeste inwoners. ‘In twintig, dertig jaar tijd is uit onze kleine dorpen ongeveer de helft van de bewoners vertrokken.’ 106 van de 136 steden en dorpen in de regio hebben inmiddels minder dan tweeduizend inwoners, waardoor er in Molise momenteel minder mensen per vierkante kilometer wonen dan in – noem eens wat – Burkina Faso of Frans-Polynesië.

Regioraadslid Antonio Tedeschi van de regio Molise.

Zelfs de baby’s geloven het hier wel. In 2018 waren er negen dorpen waar het hele jaar nul kinderen werden geboren. Zero. Er gingen alleen maar mensen dood. Of ze vertrokken naar het noorden.

Maar toen bedacht Tedeschi zijn plan.

Wat nou als ik mensen geld betaal om naar Molise te verhuizen, vroeg hij zichzelf af.

Molise heeft mensen en werk nodig, zo redeneerde Tedeschi, dus moeten er ondernemers worden gelokt. Stel dat ik ondernemers die bijvoorbeeld een kapperszaak of een hotel willen openen in een leeglopend dorp als Castellino, een startsubsidie van 8.000 euro geef? Dan komen ze wel. En als ik ze in de twee jaar daarop nogmaals 16 duizend euro overmaak, dan blijven ze hier ook nog eens. Tedeschi presenteerde zijn plan aan zijn collega’s, reserveerde 1 miljoen euro overheidsbudget en zette alles online.

Dat hebben ze geweten in Molise. Maandenlang kwamen iedere dag honderden mailtjes binnen, die door de handvol medewerkers op het regiokantoor nauwelijks beantwoord konden worden, omdat er ondertussen ook continu werd gebeld vanuit Angola, Cuba, Kazachstan, Togo, Bangladesh, Irak, Polynesië, Venezuela en uiteraard vanuit Nederland, want gratis geld is en blijft gratis geld.

Burgemeester Enrico Fratangelo voor een schilderij van het dorp.

Het was twee maanden lang chaos op het regiokantoor, vertelt Tedeschi glunderend. ‘We hebben Molise wereldberoemd gemaakt.’ In totaal kwamen 660 serieuze voorstellen binnen. Van hotels tot keramiekzaken tot biologische boerderijen en leerlooierijen. Al die plannen worden momenteel beoordeeld door een speciale commissie, zodat de eerste vijftig uitverkorenen in het voorjaar van 2020 hun eerste startkapitaal krijgen overgemaakt. Vanwege de gigantische interesse, denkt Tedeschi er serieus over na het bedrag op te trekken naar tien miljoen euro.

Is Molise daarmee gered? Burgemeester Fratangelo van Castellino del Biferno denkt diep na. ‘De intentie is goed. Ik hoop alleen niet dat ik straks met vijf gesubsidieerde kappers in mijn dorp zit opgescheept.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden