ColumnFrank Kalshoven

22 duizend mensen hebben zich aangemeld voor loopbaanadvies, hang de vlag uit!

Het goede nieuws van deze week – dat zich binnen een maand 22 duizend mensen hebben aangemeld voor loopbaanadvies en omscholing – was nog niet gelezen, of het slechte kwam er al achteraan: geld op, loket dicht, volgend jaar een nieuwe kans. Minister Koolmees van Sociale Zaken kwam niet verder dan: ‘Ik snap dat mensen misschien teleurgesteld zijn.’

Waarom is dit erg? En waarom is de reactie van ­minister Koolmees zo teleurstellend?

Erg? Loopbaanadvies en bij-, op-, om- en nascholing zijn de beste garantie voor een bevredigend werkzaam leven. Tientallen jaren heeft (ook) Nederland zich vastgebeten in het verzekeren van inkomens (via de werkloosheidswet, bijvoorbeeld), en dat is beter dan niets, maar de edeler kunst is om mensen plezierig aan het werk te houden, en te voorkomen dat ze een beroep moeten doen op zo’n inkomensverzekering. Voor­komen is beter dan genezen.

Langer mee

Twee dominante trends onderstrepen de urgentie hiervan. Ten eerste: we werken tot op veel hogere leeftijd door. De feitelijke pensioenleeftijd is deze eeuw met zo’n vijf jaar toegenomen. Werkenden gaan dus ‘langer mee’, en om dat mogelijk te maken is omscholen naar een ander beroep, met minder fysieke of mentale belasting, soms nodig. Ten tweede: het werk zelf verandert sneller, vooral onder invloed van nieuwe technologie. Als mensen in hun huidige beroep fluitend naar het werk gaan, hoeven ze niet om te scholen, maar bij-, na- en opscholen is praktisch overal nood­zakelijk.

Wat altijd al bestond was de periodieke crisis. In de vorige ronde, na 2008, werd de financiële sector hard geraakt; nu is de beurt aan mensen die werken in ­bedrijfstakken waar personen op een kluitje samendrommen. Hun inkomens beschermen is dus één ding, maar de hamvraag is: waar kunnen de stewardessen, dj’s en barmannen gaan werken, al dan niet na scholing?

Goed. Bij de omslag van een nazorgeconomie (we verzekeren inkomens) naar een voorzorgeconomie (we investeren in mensen) doen zich twee grote vraagstukken voor. Ten eerste: wie betaalt die investeringen? Ten tweede: hoe motiveren we mensen om na te denken over hun loopbaan en om scholingsinspanningen te leveren?

Het geld, zeggen veel deskundigen, is hartstikke belangrijk, maar niet het grootste struikelblok. Zij wijzen er bijvoorbeeld op dat bij veel organisaties het voor scholing vrijgemaakte geld niet wordt opgemaakt. Je moet het dus regelen, die scholingspot, maar daar zit voorlopig niet het grootste struikelblok.

Tompouces

De motivatie, dat is de crux. Mensen aan het denken zetten, mensen verleiden tijdig actie te ondernemen. Het is nu eenmaal makkelijker om gewoon je werk te blijven doen totdat je door omstandigheden buiten je macht (een faillissement, een ontslagronde, een werkblessure) gedwongen wordt tot actie. En zelfs dan: er zijn allerlei inkomensverzekeringen, dus mensen kunnen zonder al te veel schade loopbaanstruisvogel spelen.

Als er dan dus, in één maand, 22 duizend mensen zich melden bij Wouter Koolmees voor een loopbaangesprek en scholing, moet de vlag uit, bestelt de minister tompouces voor het hele departement, en vraagt hij de huisband de hele dag keihard feestmuziek te laten schallen. Want dan is er een doorbraak in het taaie dossier van de ‘leercultuur’. Een cultuuromslag!

Daarom is het, tegen deze achtergrond, zo niksig dat Koolmees niet verder kwam dan dat hij zich kon voorstellen dat mensen die achter het net vissen ‘teleur­gesteld’ waren. Ik moest meteen denken aan Herman Finkers: ‘De cursus omgaan met teleurstellingen gaat wederom niet door.’

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? E-mail: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden