Opinie

'Zo blaas je de defensie van de EU nieuw leven in'

Het ontbreekt de EU aan een eensgezinde visie op defensie, betoogt Roland Duong. Tijd voor een nieuw veiligheidsverdrag.

Ministers van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert (L) en Ursula von der Leyen tijdens de integratie van de Luchtmobiele Brigade met de Duitse Division Schnelle Krafte. Foto anp

Steeds meer brandhaarden omringen Europa: Oekraïne, IS en de instabiele Noord-Afrikaanse staten als uitkomst van de Arabische lente. Opperste paraatheid is dus geboden in Europa. We kunnen er niet op rekenen dat de Verenigde Staten altijd bereid zullen zijn de kastanjes uit het vuur te halen. Dus dringt zich de vraag op of Nederland en de EU hun tanden kunnen laten zien in een gewapend conflict nu de paraplu, de VS, van de NAVO wat sleets is geraakt.

De veiligheidsvisie van de EU dateert uit 2003. Er is geen heldere en actuele Brusselse visie over de geopolitieke rol van de EU in de wereld. De lidstaten pionieren nu op eigen houtje naar meer samenhang in defensietaken.

Dat is geen overbodige luxe want de EU-landen hebben gezamenlijk met 180 miljard euro, na de VS, het hoogste defensiebudget ter wereld. Maar dit geld geven ze niet efficiënt uit omdat elke lidstaat zijn eigen legertje op de been wil houden. De wereld neemt de EU als 'hard power' dan ook niet serieus.

Nederland kiest wel voor samenwerken. Onze tanks verkochten we aan Finland, de marine is verregaand verknoopt met de Belgische zeemacht, de Nederlandse marinecommandant is tevens admiraal van de Benelux, de luchtmobiele brigade is vrijwel geruisloos opgegaan in de Schnelle Kräfte onder Duits commando en tot slot gaan de Nederlandse en Belgische luchtmacht intensief samenwerken.

Baas over ons eigen leger?
Maar deze verregaande militaire integratie roept een cruciale vraag op: blijven we baas over ons eigen leger? Worden onze jongens en meisjes straks uitgezonden om voor das Deutsche Vaterland te strijden? En wat te denken van de EU Battlegroup?

Nederland maakt sinds juli deel uit van die drieduizend man sterke Europese mobiele legereenheid. De EU kan haar binnen een straal van zesduizend kilometer om Brussel uitzenden. De samenstelling verandert elk half jaar. Nu zitten naast Nederland ook Duitsland, België, Luxemburg, Spanje en Macedonië in deze Europese legereenheid. Stuurt Juncker deze eenheid binnenkort naar Oekraïne?

IJzeren greep
Zo snel zal het niet gaan, vooral ook omdat in de politieke praktijk ons parlement een ijzeren greep heeft op de voorwaarden van een militaire missie. Brussel en ook Duitsland moeten instemming van onze Tweede Kamer hebben voor een Nederlandse militaire betrokkenheid. Maar hoe realistisch is het om volledige zeggenschap te houden over ons leger bij een intensieve samenwerking?

De Kunduz-missie in Afghanistan liet zien dat door de stringente eisen van de Tweede Kamer de samenwerking met de Duitse militairen werd gehinderd. Defensieminister Hennis-Plasschaert wil dan ook dat de Kamer het leger meer vrijheid van handelen geeft bij militaire missies. Zij stelt vanavond op Nederland 2 in De Slag om Europa (VPRO) onomwonden dat Kamerleden nu eenmaal minder verstand hebben van militaire zaken en daarom meer vertrouwen moeten hebben in het oordelend vermogen van ons leger. Voormalig NAVO-baas De Hoop Scheffer sluit zich in diezelfde uitzending hierbij aan. Hij put uit eigen ervaring: als Kamerlid ten tijde van het Srebrenica-fiasco ging hij ook te veel op de stoel van minister en legerleider zitten. Hij constateert dat het 'een vrij hopeloze zaak voor de minister en het leger is, als het parlement zich met elke moer en bout van een missie bemoeit'.

Wat nu? Onze krijgsmacht laten opgaan in een Europees leger? Dat is niet nodig voor een militair geloofwaardige EU. Het is voldoende als Nederland samen met de EU een veiligheidsstrategie formuleert die bij de tijd is. Waartoe moet de EU, militair gezien, in staat zijn en accordeer dat met de parlementen van de lidstaten. De kleine landen moeten daarbij flinke druk op Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk uitoefenen. Zeker het kwijnende Frankrijk dat zijn eer als grootmacht nog enigszins hooghoudt met kernkoppen en een strijdvaardig legioen opereert militair het liefst alleen en kan wel een stevige massage gebruiken.

Zo houdt elk land controle over zijn strijdmacht, maar met zo'n EU-veiligheidsakkoord kan onze defensie zich richten op specifieke taken. Ook houdt de Kamer zich in de toekomst dan waarschijnlijk niet meer bezig met elke moer en bout van een militaire missie want die kan getoetst worden aan de gezamenlijke veiligheidsstrategie. Dit maakt de Nederlandse en Europese defensie sneller, adequater en geloofwaardiger. Hierdoor zal de EU in de wereld meer gewicht in de schaal kunnen leggen, en dat is dus ook goed voor Nederland.

Roland Duong is eindredacteur van VPRO's Slag om Europa

Minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie arriveert op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad. Foto anp
Meer over