Interview

'We wisten allemaal waar Mladic toe in staat was'

Interview Frank Westerman over Srebrenica

'Er is van alles gedaan om het grote falen rond Srebrenica te verdoezelen', zegt Frank Westerman, schrijver van het boek 'De slag om Srebrenica'.

Frank Westerman Beeld Keke Keukelaar

U was ten tijde van Srebrenica correspondent voor de Volkskrant. Nu, twintig jaar later, bent u voor uw boek teruggekeerd. Hoe was dat?
'Aangrijpend. Ik herinner me nog goed hoe het was toen de enclave in 1995 omsingeld was. Tienduizenden mensen waren samengedreven in het dal, als opgejaagde dieren zaten zij in een kooi. Uitgehongerd en uitgeput. Families woonden in een schoolgebouw. De ene familie boven de tafels, de andere familie daaronder.

'Nu was ik er in april. Tegenover de compound ligt een akker, een dodenakker. Meer dan zesduizend marmeren zuiltjes met de namen van de overledenen kijken verwijtend naar de voormalig Dutchbat-compound. Ik sprak een vrouw die vertelde veertig familieleden te zijn kwijtgeraakt.'

En om daar als Nederlander te zijn?
'Je schaamt je kapot. Duizenden mensen zijn omgekomen terwijl ze beschermd zouden worden door de Nederlanders.'

Toen de enclave viel, blijkt een geheime deal in het spel te zijn geweest. Toenmalig minister voor Defensie Joris Voorhoeve is geschokt. Terecht?
'Er is toentertijd al ontzettend veel gepubliceerd over het tegenhouden van luchtsteun door de Fransen en Britten. Een maand voor de val van de enclave stond het in The New York Times. Alle grote kranten hebben daarover bericht. Na de val opende NRC in 1996 de krant met de kop: Slachting Srebrenica gevolg van bewuste keuze VN. Het is genoemd in VN-documenten. Voorhoeve moet nu niet doen alsof hij die berichtenstroom heeft gemist. Dat kan hem niet zijn ontgaan. Hij kon toch kranten lezen?'

Had de enclave Srebrenica gered kunnen worden?

Waren de val van de Bosnische enclave Srebrenica en, daarna, de moord op achtduizend Moslimmannen en -jongens te voorkomen geweest? Twintig jaar later vraagt toenmalig minister van Defensie Joris Voorhoeve het zich nog altijd af. 'Ik ben er dag en nacht mee bezig.'

Ratko Mladic in het Joegoslavië-tribunaal op de eerste dag van zijn proces in 2012. Beeld anp

Waarom zou hij daarover liegen?
'Geen idee. Hij had het kunnen weten, dit inzicht komt 20 jaar te laat. Hij is bezig zijn straatje schoon te schrobben. Maar ook de stoep van zijn ministerie in Den Haag is besmeurd. Dat Dutchbat geen luchtsteun kreeg en dat daardoor de enclave is gevallen, beaam ik volledig. Maar dat is het halve verhaal. Er is nog een helft: die van pijnlijke nalatigheid en verwijtbaar handelen door de Dutchbat-leiding die verzaakt heeft alarm te slaan. De luiken zijn dichtgegaan bij Karremans. Toen ik hem in 1998 vroeg waarom hij de noodklok niet had geluid zei hij: 'Niet aan gedacht eerlijk gezegd. We hadden zes dagen oorlog gehad. Iedereen was moe.' Terwijl achter zijn rug 6000 tot 8000 mensen zijn vermoord.'

Is het achteraf niet makkelijk praten?
'Er waren in de dagen direct na de val van de enclave verhalen bekend van Duchbatters die zagen dat moslimmannen apart werden genomen en afgevoerd. Twee Dutchbatters zouden negen lijken hebben zien liggen. Die zijn nog gefotografeerd maar verloren gegaan doordat het befaamde fotorolletje is verprutst. Er is van alles gedaan om het grote falen te verdoezelen.'

Het 2700 pagina's tellende NIOD-rapport komt anders tot de conclusie dat Dutchbat geen voorkennis had of kon hebben van het lot van de mannen.
'Voor de val van de enclave hadden alle journalisten in dat gebied gezien waar Mladic toe in staat was. Hij was al lang bezig met het moorden en samendrijven van Bosnische moslims. Alleen de schaal is onvoorzien. Het getuigt van een ongehoorde botheid dat het NIOD tot die conclusie is gekomen.'

Hoe kan dit door het NIOD over het hoofd zijn gezien?
'De zwakte van het rapport is volledigheid na te streven in het opdienen van zo veel mogelijk feiten zonder die te wegen. In plaats van helder onderscheid te maken tussen dader, slachtoffer en medeplichtige. Het NIOD spreekt zich niet uit over de vraag: wie had dit kunnen voorkomen? Het is stuk gekookte soep. Er staat voor ieder wat wils in.'

Thom Karremans verlaat in november 2014 het gerechtshof terwijl advocaat Gert Jan Knoops in de achtergrond de media te woord staat. Beeld anp

Hoe gaan we nu met Srebrenica om?
'Toen ik in april terug was, sprak ik zes Bosniërs die net een training hadden gehad over de cultuur van het herdenken, gesponsord door het Anne Frank Huis. Er staat een herdenkingsbeeld voor de compound, geschonken door IKV-Nederland. In de fabriekshal wordt volgend jaar een tentoonstelling georganiseerd door herinneringscentrum Westerbork. Misschien zijn we beter in herdenken dan in voorkomen. We gaan nu naar de rol van de Fransen en de Amerikanen kijken maar ik blijf denken: hadden we niet een handjevol mannen kunnen redden?'

Was dat mogelijk geweest?
'Op de compound waren moslims in dienst. De tolk Hasan smeekte of zijn broer mocht blijven. Hij werd afgevoerd en vermoord. We hebben zeven gewonde moslims in een legertruck uitgeleverd aan een Servische politiechef. Hij wilde die hebben voor verhoor. Die hebben het door een wonder overleefd. Ik noem dat medeplichtigheid. Allemaal vanwege die regeltjesmentaliteit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.