Opinie

'We moeten Europa sociaal maken. Een nieuw project, hetzelfde recept'

De afgelopen jaren hebben we gezien dat een neoliberaal Europa niet de oplossingen biedt die deze eeuw vraagt, betoogt Robbert Baruch, kandidaat-lijsttrekker van de PvdA bij de Europese verkiezingen. 'Sociaaldemocraten hebben te lang toegekeken hoe van Europa een neoliberaal project is gemaakt. Zolang mensen Europa gelijkstellen aan dit neoliberale falen, zal de steun voor Europa miniem blijven.'

Jan Tinbergen buigt zich naarvoren als prinses Juliana geholpen door William van den Heuvel, hem de 'Freedom from want award' omhangt in 1992. De econoom kreeg de onderscheiding voor zijn inzet op het terrein van vrijwaring van armoede. Beeld anp

Begin jaren negentig zag de wereld er overzichtelijk uit. Het communisme was gevallen, nieuwe vrijheden en minder regels voor bedrijven zorgden voor mooie groeicijfers. Socialisme en conservatisme waren achterhaalde begrippen en alle politiek-filosofische discussies leken overbodig - het beroemde 'einde van de geschiedenis' waar Francis Fukuyama over schreef. In plaats daarvan werd de algemene ideologie dominant die stelt dat 'de markt' (waarin bedrijven streven naar het maken van zoveel mogelijk winst) efficiënter en beter werkt dan de overheid: het neoliberalisme.

Die ideologische stroming, die zich uitsluitend richt op individuen en stelt dat de overheid maar een beperkt aantal taken zou moeten vervullen om de markt vooral vrij te laten, leek een aantrekkelijke optie. Vrijheid. Wie wil dat nu niet! Ook de sociaaldemocratie werd gedeeltelijk meegevoerd in de mythe dat de politiek de markt moet gehoorzamen in plaats van andersom.

De zijlijn
Maar nu zien we dat het niet werkt. De politiek kan niet opzij stappen en de markt het werk laten doen. De politiek stond aan de zijlijn toe te kijken hoe de winsten van bedrijven groeiden ten koste van de zekerheid van arbeiders. Ze stond aan de zijlijn toen grote welvaart gepaard ging met groeiende ongelijkheid en grote schade aan het milieu. En ze staat nog steeds aan de zijlijn als bedrijven voor miljarden belasting ontduiken. Als de Europese jeugdwerkloosheid blijft oplopen. Als steeds meer mensen de straat opgaan omdat de politiek niet meer voor hen opkomt. De plannen liggen klaar, het geld ligt op de plank, maar de politici bidden angstig tot de markt of die het alsjeblieft wil oplossen.

Liberale politici, in de overtuiging dat de markt de wereld zal redden, vertegenwoordigen niet de belangen van het volk, maar van de markt. Ze blijven ongefundeerd optimistisch. Rutte lijkt nog het meest op Hoover die in 1932 zei: 'prosperity is just around the corner'. Het is duidelijk: het achterhaalde vrijemarktdenken heeft geen antwoorden, alleen een handvol reparaties en keiharde bezuinigingen.We weten wat er in 1932 gebeurde. Hoover verloor de verkiezingen en Roosevelt hielp met vele investeringen Amerikanen weer aan een baan.

Er is een alternatief. Wie naar de geschiedenis kijkt, ziet dat het sociaaldemocratisch gedachtegoed al een eeuw lang goede effecten heeft gehad op de sociale regulering van de markt en het tegengaan van excessen. Sociale regels als de acht-urige werkdag, algemeen onderwijs, minimumloon, het tegengaan van kinderarbeid, gelijke behandeling van mannen en vrouwen, volkshuisvesting zijn allemaal het gevolg van die sociale strijd. De problemen die we nu moeten bestrijden, zijn echter te groot om alleen in Nederland aan te pakken. We moeten Europa sociaal maken. Een nieuw project, hetzelfde recept.

Van Tinbergen tot Van Waarde
De sociaaldemocratie heeft twee decennia niet opgelet en moet weer vol aan de bak om excessen te bestrijden. Dat begint bij de basis. Gefundeerd optimisme is alleen gerechtvaardigd als er zicht is op een Europese Unie waarin de politiek weer het volk vertegenwoordigt en de markt reguleert. Een Europese Unie waarin we oplossingen bieden en vertrouwen kweken. En een Europese Unie waarin we laten zien dat het anders kan.

Dat het anders kan, laten de sociaaldemocraten al een eeuw zien. Het was de sociaaldemocratie die met het Plan van de Arbeid - wat in 1935 door de latere Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen werd geschreven - bewees dat een markt ook sociaal kan werken. Het was de sociaaldemocratie die met het verkiezingsprogramma van 1937 liet zien dat sociaal beleid en democratie samengaan. En dit jaar was het alweer de sociaaldemocratie die met het Van Waarde-project liet zien dat wij mensen de controle terug kunnen geven over hun baan en hun buurt. Die sociale strijd moeten we nu harder dan ooit voeren en zeker in Europa.

Het SDAP-ideaal van het beteugelen van de markten en het beschermen van de arbeider staat als een huis. De idealen zijn nog steeds hetzelfde. In het collectief oplossen wat het individu niet kan; gelijke toegang tot kennis, macht en inkomen en een staat die er voor al haar inwoners is. Juist in Europa heeft de economische macht de sociaaldemocratische tegenmacht nodig. Juist in Europa is de grootste uitdaging het bestrijden van het neoliberale gedachtegoed. De plaats van de PvdA en van alle mensen die een sterke en sociale democratie willen met een economie die ten dienste staat van de inwoners, is dan ook op de Europese barricades. Mijn inzet: met betrouwbare en betrokken politiek, een sterke idealistische en ideologische koers en veel, heel veel, doorzettingsvermogen is veel mogelijk. We hebben een goed verhaal. Nu de rest nog.

Robbert Baruch is kandidaat-lijsttrekker van de PvdA bij de Europese verkiezingen.

 
Wie naar de geschiedenis kijkt, ziet dat het sociaaldemocratisch gedachtegoed al een eeuw lang goede effecten heeft gehad op de sociale regulering van de markt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.