Opinie

We hebben steeds minder een persoonlijke smaak

De persoonlijke smaak en voorkeuren van mensen beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Als het aanbod oneindig wordt, weet je niet meer waar je moet beginnen en laat je je steeds meer leiden door de keuzes van anderen.

Groningen is een futuristisch bouwwerk rijker. Het Infoversum heeft de eerste digitale 3D-filmzaal van Nederland. In de koepel, met een doorsnede van 24 meter, worden films geprojecteerd. Beeld anp

Velen hebben inmiddels al een eerste bezoekje aan het spectaculaire Infoversum in de stad Groningen gebracht. In full 3D zweef je over het maanoppervlak dus een ruimtereis hoef je niet meer te maken.

De geestelijk vader Edwin Valentijn is hoogleraar astronomische informatietechnologie en wil door middel van visualisaties nieuwe ontwikkelingen op het gebied van IT, Big Data en sociale netwerken voor het grotere publiek toegankelijk maken.

Hoewel de insteek dus in eerste instantie wetenschappelijk is, lezen we op de website dat het Infoversum visualisaties wil bieden 'in een zo breed mogelijk spectrum, ingebed in een cross-over van kunst, cultuur en wetenschap'. Dat stemt tot nadenken. Kunst is al visueel dus wat moet ik mij voorstellen bij visualisatie van kunst? Gaan we Mark Rothko in 3D projecteren ter vervanging van een dagje naar het Haags Gemeentemuseum? Kunst zoals de kunstenaar het niet bedoeld heeft?

Het ligt meer voor de hand dat we 3D-kunst gaan zien zoals de kunstenaar het wel bedoeld heeft. Een nieuw kunstmedium dus. Neem bijvoorbeeld de fantastische video-installatie 'Parallax' van Shahzia Sikander van vijftien (!) meter breed en twee meter hoog die hopelijk binnenkort ook in Nederland te zien is. Die wordt nu nog op een plat vlak geprojecteerd maar bestaat voor een groot deel al uit 3D animaties. Een tip voor de Infoversum directie dus.

Een werk van Mark Rothko. Beeld reuters

Verbindingen

Sikander toont bewegende aardbollen die vergelijkbaar zijn met wat werd getoond op de lezing Social Complexity in 3D, die ik deze week in het Infoversum bijwoonde. Met de 3D-bril op zagen we de aardbol vanuit de ruimte ronddraaien terwijl met dunne lichtblauwe lijntjes alle Facebook-verbindingen in beeld werden gebracht. Je ziet meteen hoe Amerika, Europa, Australië en Japan en hun onderlinge verbindingen felblauw oplichten terwijl het elders nog donkerder is maar dat is slechts een kwestie van tijd.

Binnenkort is iedereen met iedereen verbonden en dat roept de interessante vraag op wat dat voor kunst en cultuur gaat betekenen.

In theorie leven we dan in een soort perfecte democratie of wat economen een volledig doorzichtige vrije markt zouden noemen. Wat voor vreemde hobby's of persoonlijke voorkeuren je ook hebt, altijd is er ergens in het netwerk wel iets van je gading te vinden en zijn er verbindingen te leggen met gelijkgestemden die in hetzelfde obscure onderwerp geïnteresseerd zijn. Het logische gevolg zou moeten zijn dat uiteindelijk iedereen een ander boek leest, naar andere muziek luistert en naar een andere film kijkt want jouw persoonlijke keuze is oneindig.

Maar dat gebeurt helemaal niet, in tegendeel, de persoonlijke smaak en voorkeuren van mensen beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Meer dan ooit leest iedereen hetzelfde boek en bekijkt hetzelfde Youtube filmpje. Als het aanbod oneindig wordt weet je niet meer waar je moet beginnen en laat je je steeds meer leiden door de keuzes van anderen. Wie in een te grote boekhandel verdwaalt neemt ten einde raad maar een bestseller mee.

We kennen allemaal de voorbeelden van een willekeurig meisje met gitaar, die in de keuken een liedje opneemt dat op internet tien keer is bekeken door ouders en een paar vrienden, totdat er ineens een sneeuwbal op het netwerk begint te rollen en ze een week later een miljoen keer bekeken is. Een ster is geboren omdat iedereen aanklikt wat zijn vrienden aanklikken in plaats van zelf te zoeken. Dat is de keerzijde en gevaarlijke kant van sociale netwerken waar nog maar weinig over wordt nagedacht: een infoversum dat leidt tot een universum in plaats van een diversum.

Dirk Stelder is universitair docent economie bij de Rijksuniversiteit Groningen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.