Opinie

'Waarom wil Nederland een trein die 11,4 miljoen per jaar verlies maakt?

De Fyra-lijn naar Brussel is een mysterie, schrijft student Tabitha Speelman. 'Wat tot nu toe mist is een transparante discussie over de kosten en baten van de hogesnelheidslijn voor de verschillende betrokken partijen.'

Beeld ANP

Aanstaande zondag 9 december gaat de nieuwe NS dienstregeling in. Dit jaar staan er flinke veranderingen op het programma. De meest ingrijpende wijziging is waarschijnlijk het doortrekken van de Fyra hogesnelheidslijn naar Brussel. Waarschijnlijk. Want ook op dit late tijdstip blijft de berichtgeving rond de verbinding mysterieus. Op de website van de NS website staat: 'Het is de bedoeling dat de NS Hispeed vanaf 9 december met Fyra naar Brussel gaat rijden.'

De dubbelzinnigheid van deze uitspraak is tekenend voor de invoering van de Fyra tot nu toe. Aan de ene kant is er de ongespecificeerde 'bedoeling' die vragen oproept als: Wiens bedoeling? En waarom? Aan de andere kant is er de onduidelijkheid: het is blijkbaar de bedoeling, maar hoe verhoudt dit zich tot het conflict tussen Minister Schultz van Haegen en haar Belgische collega over de financiering van Den Haag-Brussel lijn? Er ligt nu een akkoord, maar de Belgen wilden lang niet betalen omdat de extra hsl-lijn niet rendabel zou zijn. Waarom vindt Nederland een trein die naar verwachting een verlies gaat maken van 11,4 miljoen per jaar wel zo wenselijk? En wat zijn de voor- en nadelen voor verschillende groepen consumenten?

Omboeken
Wat tot nu toe mist is een transparante discussie over de kosten en baten van de hogesnelheidslijn voor de verschillende betrokken partijen. Toen ik laatst de Beneluxtrein die volgende week wordt opgeheven naar Brussel nam, werd duidelijk dat lang niet iedereen snapt waarom de komst van de Fyra een vooruitgang is: 'Deze trein is altijd vol-waarom niet gewoon wat meer intercity's?' en, 'Die Fyra wordt veel te duur. Dan nemen mensen straks massaal de stoptrein-passen we daar ook niet meer in.' Maar ook voor degenen die het kunnen betalen is de Fyra met haar moeilijk omboekbare tickets niet per se handiger. Een vergadering in Antwerpen of een dagje Brussel is geen lang van tevoren geplande buitenlandreis. Als zoiets een paar uur uitloopt moet je niet hoeven terug rennen naar je trein.

De ontransparante berichtgeving duurt nu al maanden en resulteert in onzekerheid onder reizigers. In oktober berichtten de kranten dat kaartjes naar Brussel vanaf december 'fors duurder' worden op basis van nota bene'per ongeluk gepubliceerde tarieven op de website van de Belgische spoorwegen.' De NS wierp tegen dat goedkope tarieven 'ruimschoots beschikbaar' zullen zijn, maar de schrik werd daar niet mee weggenomen. Weekendjes naar België worden massaal gepland 'nu het nog kan.' Nederlandse studenten die in België studeren maken zich zorgen nu ze online zien dat de goedkope tickets niet of nauwelijks beschikbaar zijn op de drukke vrijdag- en zondagmiddag, als zij reizen.

Impact
De NS snapt dit zelf ook. Zoals een woordvoerder zich verweert tegen kritiek op de ticketprijzen: 'Dat is appels met peren vergelijken. Voorheen betaalde je voor een intercity, nu voor een Fyra.' Precies.

Hogesnelheidslijnen en reguliere treinverbindingen zijn heel verschillend, en dus ook niet simpelweg onderling uitwisselbaar. Als dit toch gebeurt, moet er goed nagedacht worden over de impact die dat heeft op verschillende groepen reizigers. En minstens zo belangrijk is de manier waarop de resultaten van dat denkproces naar buiten toe worden gecommuniceerd.

Nederland zou niet het eerste land zijn dat hier de fout in gaat. In China-mondiale koploper op het gebied van hsl- worden goedkope treinverbindingen massaal vervangen door veel duurdere hogesnelheidslijnen. Studenten en migrantenwerkers uit het platteland zijn hiervan de dupe. Na langdurig protest worden nu op bepaalde trajecten weer meer normale intercity's toegevoegd-ook als ze om 's ochtends 6 uur vertrekken zijn die dagen van tevoren uitverkocht.

Consensus
Afgelopen zomer deed ik in China onderzoek naar publieke opinie over de nieuwe treinen. Veelvoorkomende zorgen over corruptie en de gevolgen van 'kwijtgeraakt' geld voor de veiligheid op het spoor zijn gelukkig minder relevant voor Nederland. Andere aspecten, zoals het feit dat hogesnelheidslijnen geografische barrières verkleinen maar tegelijkertijd sociale ongelijkheden tussen verschillende bevolkingsgroepen verdiepen, zijn dat wellicht wel. En dan is er in China nog de consensus dat snellere treinverbindingen noodzakelijk zijn gezien de enorme afstanden tussen verschillende steden, iets wat binnen de Benelux te betwisten valt.

In China werd ik gewezen op de risico's en inefficiëntie van ambitieuze ontwikkelingsstrategieën waar geen uitgebreid marktonderzoek aan is voorafgegaan. Eén van de opmerkingen die ik het vaakst hoorde was: 'Bij jullie in het Westen zou een dergelijk proces veel transparanter zijn, maar hier hebben we geen idee wie welke beslissing neemt en waarom.' Wat daarop te antwoorden?

Tabitha Speelman studeert Chinastudies in Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.