Opinie

'Waarom ik niets geef aan Serious Request'

De dj's die vasten tegen babysterfte zouden beter de geboortebeperking aan de orde kunnen stellen, schrijft taalkundige Rik Smits.

Gerard Ekdom kijkt toe hoe een tweede brievenbus voor het ontvangen van donaties wordt geplaatst in Het Glazen Huis van 3FM Serious Request op de Oude Markt in Enschede. Beeld ANP

Je kunt er niet omheen: door alle media wordt ons ingepeperd dat het Glazen Huis in 't land is. In Enschede, om precies te zijn. Carice heeft het geopend (of is het nou gesloten?) en koene dj's offeren zich in de aanloop naar Kerst alweer voor de negende keer belangeloos op voor het goede doel. Hongerend en hengelend draaien zij hun plaatjes. Maar van mij krijgen ze niks.

Dat is niet vanwege het goedkope sentiment dat de actie kenmerkt. De wereld redden door een plaatje aan te vragen en met een biertje in de hand wat te hossen op een stadsplein, stelt weinig méér voor dan je een tijdje druk maken over een gestrande walvis of iets meelevends twitteren over een 'slachtoffer' waarvan je de naam morgen alweer vergeten bent, maar alla.

Vruchtensap
Het is ook niet vanwege het wel wat ergerlijk opgeklopte aura van heldendom rond de deelnemende diskjockeys. Meedoen aan Serious Request betekent geen zes dagen vasten, maar zes dagen niet vast eten. Dat bezorgt de radiomannen weliswaar een raar en vervelend gevoel en misschien een ontregelde stoelgang, maar met al dat vruchtensap komen ze beter dan met bier aan hun calorieën, terwijl het hun dankzij groentesappen ook niet ontbreekt aan vitaminen en mineralen. Stoppen met roken is de eerste week onaangenamer.

Het is zelfs niet vanwege de gehaaide gretigheid waarmee allerlei zangers, rappers en bedrijven met de actie meeliften - fantastisch, Campina, dat u Serious Request 'steunt', maar voor hoeveel, en kan dat niet in stilte? Zou u niet beter ook het geld van die borstklopperige STER-spots doneren?
Maar goed, dat zou allemaal nog wel overkomelijk zijn. Wat voor mij de deur dicht doet, is het thema van de actie van dit jaar: de bestrijding van babysterfte.

Hola! Wat is dat nu, daar kan toch niemand tégen zijn? Natuurlijk niet, maar baby's in leven houden, is maar het halve verhaal. Wie een kinder­leven redt, moet zich ook afvragen wat de consequenties daarvan zijn. Wat voor leven zo'n kind tegemoet gaat, bijvoorbeeld. Sterker: zo iemand neemt een zekere verantwoordelijkheid op zich voor een menswaardig bestaan van de geredde. En daar hoor je nooit iemand over. Niet bij Serious Request, niet bij alle andere acties, niet bij partijen, niet bij de regering. Nergens.

Geredde baby's
Toch is er alle reden om daarbij stil te staan. Want hoeveel van die geredde baby's gaan er niet een uitzichtloos leven tegemoet op de vuilnisbelten, in de scheepssloperijen, mijnen en steenfabrieken van de derde wereld, waar ze andere, net zo ongelukkige sloebers komen verdringen? Niets in deze wereld groeit zo snel als de sloppenwijken, de favela's en de shantytowns die wij in ons bevoorrechte eigen land nog maar zo kort geleden hebben weten op te ruimen.

Van buiten en van boven ziet India er uit als een opkomende grootmacht, maar van binnenuit en van onderaf bekeken is het met zijn bevolking van 1,2 miljard vooral een mensenpakhuis vol kanslozen, net als Bangladesh.
Tegenover die ene slum dog millionaire uit de film staan mede dankzij de hulpindustrie elk jaar weer meer nieuwe echte slum dogs dan er loterijbriefjes gedrukt kunnen worden. Het onderontwikkelde Afrika van de dekolonisatie hield aan een halve eeuw hulp, naast een verwoestende aids­epidemie, vooral twee dingen over: drie keer zoveel monden om te voeden en, mede daardoor, een reeks verschrikkelijke burgeroorlogen: Rwanda, Liberia, Darfur, er komt geen einde aan.

Net als de bestrijding van plagen als malaria, dengue en cholera, en meer in het algemeen de verbetering van de gezondheidszorg, heeft de bestrijding van kindersterfte alleen zin als voor de geredden ook een menswaardig bestaan mogelijk is. Anders maximaliseren we alleen maar ongeluk. Dan verschilt het goede werk niet wezenlijk van het oplappen van gevangenen voor nieuwe martelingen.

Geboortebeperking
Dat weten we ook eigenlijk best. Toch blijft het simpele feit dat de mens voor de mens een plaag geworden is een jaloers bewaakt taboe, dat zelfs boegbeelden van de moderne wetenschap ijverig in stand helpen houden. Zo stellen techno-optimisten als ex-FAO-directeur Louise Fresco dat bevolkingstoename geen probleem is. Als we de landbouw rationeel aanpakken, kan de aarde gerust 12 miljard mensen voeden.

Wat ze er niet bij vertellen, is waar en hoe die mensen moeten gaan wonen en leven. Ook zwijgen ze erover hoe ze alle miljarden mensen die voor het eerst uitzicht denken te krijgen op een biefstukje - of desnoods alleen maar een ei - gaan uitleggen dat het voor hen te laat is. Dat ze het levenslang met een tofuburger en maisfrieten zullen moeten stellen - calorisch prima, maar waardeloos in termen van levensgeluk. Evenmin hebben ze een antwoord op de vraag wat we moeten doen als die miljarden mensen domweg niet met dat spartaanse scenario akkoord gaan.

Dat is waarom ik niets geef aan Serious Request. Omdat zolang elke aandacht voor de kwaliteit van het verdere leven ontbreekt, geredde kinderlevens allerminst betere kinderlevens zijn. Omdat elke hulpactie en elk gezondheidsbevorderend beleid voor minstens de helft gericht zou moeten zijn op het voorkomen van meer mensenlevens, ten behoeve van iedereen: ouders, kinderen, ongeboren en vooral nog onverwekte kinderen. Omdat je kindersterfte, maar ook armoede en ellende, structureel het best bestrijdt door geboortebeperking te faciliteren. En omdat we dáár eindelijk eens serious werk van moeten maken.

Rik Smits is is taalkundige en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.