'Voor een nieuwe Armeense leider is het onmogelijk een echt onafhankelijk buitenlands beleid te voeren'

Ander commentaar: Armenië

De Armeense premier Serge Sarkisian is na massale protesten opgestapt. Tien jaar was hij president en vorige week werd hij benoemd tot premier. Dat ging de betogers te ver: hij is te lang aan de macht.

Betogers in de Armeense hoofdstad Jerevan. Beeld REUTERS

Nieuwe Armeense leider 

Grigor Atanesian, commentator en journalist, schrijft in The Moscow Times: ‘Armeniës onpopulaire leider Sarkisian zag zich gedwongen af te treden door een inclusieve en egalitaire protestbeweging. De protestleider Nikol Pasjinjan richtte zich expres op binnenlandse kwesties en sprak van ‘de eerste massabeweging in het post-Sovjettijdperk in de afgelopen twintig jaar die niet met een buitenlandse macht in verband wordt gebracht’.

‘Het Kremlin hoopt dat de nieuwe premier Karapetjan wordt, een 53-jarige Gazpromveteraan met zakenbelangen in Rusland. Maar als Pasjinjan het wordt, krijgt Rusland te maken met een jonge democraat die sceptisch is over Moskou. Al jaren pleit hij voor een beleid dat noch pro-Russisch noch prowesters is.

Pasjinjan is ook een criticus van de door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie (EEU). In 2013 zou Armenië, net als Oekraïne, een associatieakkoord tekenen met de EU. Maar twee maanden voordat het zover was, ontmoette Sarkisian president Poetin in Moskou en kondigde hij aan dat Armenië toe zou treden tot de Euraziatische Unie.

‘Nikol Pasjinjan bekritiseerde dit besluit fel en noemde toetreding tot de EEU later een bedreiging van Armeniës soevereiniteit. In 2017 tekende Armenië trouwens met instemming van Moskou alsnog een associatieakkoord met de EU, maar dan zonder een handelscomponent.

‘Wie het ook wordt, het zal voor een nieuwe Armeense leider onmogelijk zijn een echt onafhankelijk buitenlands beleid te voeren zolang het conflict rond Nagorno-Karabach niet is opgelost. Rusland en Armenië zijn bondgenoten in de collectieve veiligheidsorganisatie CSTO, de Armeense luchtverdediging is geïntegreerd met de Russische, en ook de militaire modernisering van de strijdkrachten is afhankelijk van Moskou.

‘In plaats van een breuk met Moskou na te streven, kan een nieuwe leider proberen te onderhandelen over elementen van de alliantie. De grootste doorn in het oog zijn de Russische wapenverkopen aan Azerbeidzjan. Als Nikol Pasjinjan premier wordt, zal hij moeten laten zien dat hij niet alleen goed kan onderhandelen namens demonstranten, maar ook namens Armenië.’

Les voor Poetin

Volgens Bloomberg-columnist Leonid Bershidsky was het ‘bijna ondenkbaar dat een klein land als Armenië, een overwegend Moskou-vriendelijke natie, een revolutie zou beginnen en de premier opstapte.

‘Rusland zal waarschijnlijk niet ingrijpen; de demonstranten hebben namelijk benadrukt dat hun motieven binnenlandse kwesties betreffen. En toch zou het einde van Sarkisians carrière interesse moeten wekken bij de leider die in de verleiding kan komen om zijn machtspositie te verlengen: Vladimir Poetin.

‘In 2015 verschoof het land naar een Europese republiek geleid door een premier wiens partij de verkiezingen wint. Toen beweerde Sarkisian dat hij zelf geen premier wilde worden. Maar in 2017 won zijn partij parlementsverkiezingen en vorige week werd hij verkozen tot premier nadat zijn presidentiële ambtstermijn ten einde liep.

‘Als reactie gingen meer dan honderdduizend Armeniërs de straat op, het werd het grootste protest in twintig jaar. Ongeveer 20 procent van de bevolking deed eraan mee.

‘Maandag gaf Sarkisian het op en gejubel volgde. Rusland zei over de protesten dat ‘de situatie in het sympathieke Armenië democratisch en rechtmatig zal worden opgelost’. Pasjinjan, drijvende kracht achter de protesten, interpreteerde dat als een besluit om Sarkisian niet te steunen. Hij had waarschijnlijk gelijk. Aangezien Sarkisian zelf besloot af te treden, is dat geen staatsgreep te noemen, wat Moskou wel deed na de Oekraïense revolutie.

‘Zonder zich te mengen in de keuze van Armeniërs, moet Poetin nadenken over het einde van zijn eigen presidentiële carrière, die afloopt in 2024. Hij kan proberen over te stappen naar het kantoor van de premier, net als in 2008 toen Medvedev zijn functie overnam, en hij toen de wet zo kon veranderen om zijn macht uit te breiden.

‘Maar wat als de Russen net zo klaar met hem zijn als de Armeniërs met Sarkisian waren? Wat als ze het voorbeeld van de Armeniërs volgen en er vreedzame, maar grote en hardnekkige protesten komen? Dat klinkt vandaag bijna onmogelijk, maar zes jaar is lang, en gezien het gebrek aan economische richting en de diepgewortelde corruptie van Rusland, kan dit niet worden uitgesloten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.