Opinie

'Verdwijnende eilanden groeien juist'

Marshalleilanden

Het doemdenken over klimaatverandering veroorzaakt paniek en leidt tot een verkeerde aanpak.

Het Kwajalein-atol maakt deel uit van de Marshalleilanden. Foto AP

Zo ongeveer eens per jaar reizen journalisten van alle grote nieuwsorganisaties af naar de Marshalleilanden, een keten vulkanische koraalatollen in de Grote Oceaan, om paniekerig te melden dat de eilandnatie aan het verdwijnen is, en dat dit te wijten is aan de klimaatverandering. Deze berichten zijn doorgaans doorspekt met emotie en suggereren dat inwoners massaal wegvluchten van de atollen die in een razend tempo zouden verdwijnen.

Nieuw onderzoek toont aan dat dit geen volledig of ook maar een correct beeld is. Dat wil niet zeggen dat de opwarming van de aarde niet echt plaatsvindt of dat de wereldleiders en wetenschappers de kwalijke gevolgen van klimaatverandering niet zouden moeten aanpakken, maar hysterie en overdrijving dragen nergens aan bij.

Dankzij het gebruik van historische luchtfoto's en satellietbeelden met hoge resolutie analyseerden de wetenschappers Murray Ford en Paul Kench onlangs de veranderingen van kustlijnen op zes atollen en twee van de Marshalleilanden. Hun onderzoek onthulde dat de totale landoppervlakte van de eilanden sinds de jaren '50 zelfs gegroeid is.

Hoe kan dat? Het lijkt logisch dat de stijgende zeespiegel juist zou leiden tot een kleiner landoppervlak. Er is echter een accretieproces gaande waarbij het koraal dat door de golven wordt afgebroken op deze laagliggende eilanden als zand aanspoelt, waardoor de vermindering van landmassa wordt tegengegaan. Dit proces vindt sneller plaats dan de erosie door de stijging van de zeespiegel, wat betekent dat er sprake is van een netto toename van landmassa.

Dit geldt niet alleen voor de Marshalleilanden. De onderzoekers schrijven dat in de 'recente onderzoeken naar kustlijnveranderingen op atollen er weinig bewijs is voor grootschalige erosie van eilanden. Het tegendeel is waar: tal van onderzoeken laten vermeldenswaardige groei van de kustlijn en positionele veranderingen van eilanden zien sinds halverwege de 20ste eeuw, wat tot een netto toename van eilandgebieden leidt.' Het bekendste onderzoek toont dat van de 27 Pacifische Eilanden 14 procent landmassa heeft verloren, dat bij 43 procent sprake is van een toename, en dat de rest stabiel is gebleven.

Vertegenwoordigers van de Marshalleilanden hebben aangedrongen op wereldwijde actie tegen het klimaatprobleem. President Hilda Heine heeft journalisten verteld dat bewoners de Marshalleilanden verlaten omdat klimaatverandering het voortbestaan van de eilandengroep in gevaar brengt. Het is waar dat ongeveer eenderde van de bevolking naar de VS is geëmigreerd, maar dan wel om meer alledaagse redenen dan klimaatverandering.

Volgens de Asian Development Bank leeft 52,7 procent van de bevolking van de Marshalleilanden onder de armoedegrens. Slechts 39,3 procent van de mensen van 15 jaar en ouder heeft werk. In het mensenrechtenverslag uit 2015 over de eilandnatie zegt het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat een aantal van de belangrijkste problemen 'chronische overheidscorruptie en chronisch huiselijk geweld' zijn, naast 'kindermisbruik, mensenhandel en een gebrek aan wettelijke bepalingen die de rechten van werknemers beschermen'. Ook is het voor inwoners van de Marshalleilanden gemakkelijk om naar de VS te emigreren en daar zonder visum te wonen, te werken en te studeren.

Een CNN-reportage waarin wordt gesteld dat 'dit eiland verdwijnt', is goede, vermanende televisie. Maar deze retoriek helpt niemand. Ze draagt juist bij aan het idee dat de discussie over klimaatverandering een cartoonachtige ruzie is tussen een groep die zegt dat die verandering niet bestaat en anderen die zeggen dat ze het grootste gevaar voor de mensheid is.

Nog verraderlijker is dat dit doemdenken paniek veroorzaakt en leidt tot een verkeerde reactie op de opwarming. Met een jaarlijkse kostenpost van 1 à 2 biljoen dollar is het klimaatakkoord van Parijs, dat onlangs werd goedgekeurd door China, waarschijnlijk het duurste verdrag uit de geschiedenis. Het verdrag zal zorgen voor het vertragen van wereldwijde economische groei om zo een verschuiving teweeg te brengen naar inefficiënte groene energiebronnen.

Dit zal helaas nauwelijks iets opleveren. Mijn onderzoek laat zien dat als alle landen aan hun beloftes voor 2030 wat betreft CO2-uitstoot voldoen, en deze beloften ook worden nageleefd tot halverwege deze eeuw (wat een vermindering van 100 biljoen dollar in bbp betekent), de wereldwijde temperatuurstijging met slechts 0,17°C wordt verminderd.

In de haast om te laten zien dat serieuze actie wordt ondernomen, worden zinniger opties om de opwarming van de aarde tegen te gaan over het hoofd gezien. In plaats van het eisen van minder CO2-uitstoot, moet er meer worden uitgegeven aan onderzoek en ontwikkeling van groene energie, efficiëntere kernsplitsing en kernfusie, goedkopere zonne- en windenergie en verbeterde opslag. Nieuwe technologie is cruciaal als het doel is groene energie te laten concurreren met fossiele brandstoffen.

Beleidsmakers die de bewoners van de Marshalleilanden willen helpen, dienen de infrastructuur ervan en de paraatheid bij stormen te verbeteren, opdat het vermogen het hoofd te bieden aan zware weersomstandigheden op een hoger niveau komt. Het aanpakken van problemen als armoede, gezondheidszorg, corruptie en huiselijk geweld zou zelfs nog meer bijdragen aan een oplossing. Zij die echt willen helpen, zouden het grotere geheel in het oog moeten houden.

Vertaling: Merlijn Beeftink

Bjorn Lomborg is directeur van het Copenhagen Consensus Center
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.