Opinie

'Op het fietspad staat het hele idee van geven en nemen in de samenleving op het spel'

Elk jaar barst er een hevige discussie los over groepen voortjakkerende recreatierenners die rijden alsof alle straten speciaal voor hen zijn afgezet en die zich niets aantrekken van oudere of langzamere medeweggebruikers op het fietspad. Maar niet alleen wielrenners moeten een tandje terugschakelen, schrijft politicoloog Gerhard Hormann. We moeten dat allemáál doen.

Beeld ANP

De discussie over vervaarlijk voortrazende racefietsen op het rijwielpad dreigt een jaarlijks terugkerend ritueel te worden. Wie echter tussen de regels doorleest, beseft dat het om veel méér gaat dan zomaar een zomers komkommeronderwerp. Feitelijk staat het hele idee van geven en nemen in de samenleving op het spel.

Het lijkt vaste prik te worden tijdens de Tour de France (en wordt waarschijnlijk zelfs veroorzaakt door diezelfde beroemde wielerronde). Elk jaar barst er een hevige discussie los over groepen voortjakkerende recreatierenners die rijden alsof alle straten speciaal voor hen zijn afgezet en die zich niets aantrekken van oudere of langzamere medeweggebruikers op het fietspad. Wielrenners hebben meestal geen fietsbel en willen nog wel eens een rood stoplicht meepakken om hun persoonlijke snelheidsrecord te verbeteren of om hun schoenen niet te hoeven losklikken.

Mentaliteitskwestie
Het is een onderwerp dat alleen de kop kan opsteken bij gebrek aan groter en belangrijker nieuws, maar het is tegelijk geen onzin. Wél onzinnig is het om deze discussie te verengen, of misschien moet je zeggen: te versimpelen, tot alleen wielrenners. In feite gaat het om een mentaliteitskwestie die zich uitstrekt tot iedere weggebruiker en die verergerd wordt door het feit dat het in dit land steeds drukker wordt op de weg. In zekere zin gaat het zelfs om een dubbel probleem: terwijl Nederland steeds voller wordt, worden wij steeds voller van onszelf.

 
In zekere zin gaat het zelfs om een dubbel probleem: terwijl Nederland steeds voller wordt, worden wij steeds voller van onszelf.

Als recreatief wielrenner ben ik natuurlijk niet onpartijdig, maar ik kan een waslijst aan irritaties noemen waar je onderweg mee te maken krijgt. Wandelaars die breeduit op het fíetspad lopen (en je bij het passeren van alles naroepen), automobilisten die je vol gas inhalen in een 30 km-zone (terwijl je zelf al minstens 33 km/u rijdt), monsterlijk grote tractoren die je op smalle dijken voorbij stuiven en je met hun scherpe uitsteeksels op een haar na raken, automobilisten die de weg opdraaien en zo gefocust zijn op andere auto's dat hun hersenen een kleine, lichte fiets vaak niet eens waarnemen, snorscooters waar je zonder helm op mag maar die zo zijn opgevoerd dat ze moeiteloos de vijftig halen, en ga zo maar door.

Ben ik als racefietser een gevaar op de weg als ik met 40 kilometer per uur een tunnelbuis induik en bijna frontaal bots op een tegemoetkomende fietser die daar helemaal niet had mogen rijden (en die ik door mijn zonnebril ook bijna te laat had gezien)? Gisteren nog werd ik in de Alblasserwaard in de berm gedrukt door een veel te hard rijdende Toyota Tundra (een pick-up zo groot als een kleine dino) met een aanhanger die als een moordwapen achter hem aan slingerde. Dat is niet alleen levensgevaarlijk, dat roept bij mij ook weer de nodige agressie op als ik daar gezellig aan het fietsen ben met mijn zoontje van 12.

Whatsappen
Iedereen die wel eens onderweg is, zal een dergelijke lijst met irritaties kunnen opsommen én zal zich op zijn of haar beurt wel eens schuldig hebben gemaakt aan soortgelijke verkeersovertredingen en vergelijkbaar asociaal gedrag. In plaats van een heer in het verkeer te zijn, wanen we ons steeds vaker heer en meester over de openbare weg. We zijn met z'n allen te gestresst, te gehaast en - vooral - te veel met onszelf bezig om ons aan de regels te houden. Fietsen met oordopjes in (liefst ook nog met een smartphone in de hand), whatsappen achter het stuur van je auto: het zijn allemaal symptomen van precies dezelfde kwaal. Want hoeveel hondenbezitters houden hun huisdier altijd braaf aangelijnd en hoeveel mensen geven altijd netjes (en netjes op tijd) richting aan?

 
In plaats van een heer in het verkeer te zijn, wanen we ons steeds vaker heer en meester over de openbare weg.

Je kunt die lijst met irritaties in het verkeer moeiteloos aanvullen met voorbeelden van wangedrag op het water. Als deze warmteperiode maar lang genoeg aanhoudt, zal er binnenkort wel weer een argeloze zwemmer overvaren worden door een jetski, net zoals er eerder deze week een 16-jarige jongen overleed door dom en overmoedig gedrag met een speedboot. Dat onderstreept dat het een universeel probleem is dat zich niet beperkt tot één bepaalde groep verkeersdeelnemers.

Politieke keuze
Niet alleen wielrenners moeten dus een tandje terugschakelen, we moeten dat allemáál doen. Je kunt dit probleem niet oplossen zonder een voorzichtige poging te doen de hele samenleving bij te sturen. Zolang er vacatures bestaan waarin staat dat je 24/7 bereikbaar moet zijn, zullen er ook altijd overspannen werknemers zijn die bij het stoplicht snel nog even een e-mail lezen of beantwoorden. Het is een maatschappelijk probleem en tegelijk ook een politieke keuze. Voor het collectieve stressniveau zou het dan ook veel beter geweest zijn om overal de maximumsnelheid te beperken tot 100 in plaats van deze juist op te rekken tot 130.

De reusachtige SUV's die voor het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 als warme broodjes over de toonbank gingen, werden door autofabrikanten aangeprezen als 'veilig'. Dat zijn ze ook, maar dan vooral voor de inzittenden zelf. Zo heeft het hele idee van geven en nemen, dat aan de wieg staat van elke samenleving en onmisbaar is voor het goed functioneren ervan, langzaam maar zeker plaats gemaakt voor het recht van de sterkste, de grootste, de snelste en de brutaalste.

Gerhard Hormann (1961) is politicoloog en journalist/schrijver

 
Zolang er vacatures bestaan waarin staat dat je 24/7 bereikbaar moet zijn, zullen er ook altijd overspannen werknemers zijn die bij het stoplicht snel nog even een e-mail lezen of beantwoorden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.