Column

'Onrust in columnistenland: het integratiedebat dreigt te verstommen'

Het gaat best aardig met de integratie. Het aantal Nederlanders dat het land vol acht, is op het laagste niveau ooit beland. 'Nu staat die hele opinie-industrie dus op instorten. Het is een monocultureel drama van heb ik jou daar', schrijft Rutger Bregman.

Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Lodewijk Asscher. Beeld anp

Onrust in columnistenland. Het integratiedebat dreigt te verstommen. Martin Sommer trekt aan de bel: 'De islamitische olifant in de Kamer wordt niet genoemd.' De naïviteit van de jaren negentig giert weer rond, stemt René Cuperus in (Opinie & Debat, 27 mei). 'Goeie', twittert minister Asscher, laten we vooral niet moe worden van het integratiedebat.

De cijfers zijn ook niet mals. Voor het eerst staat 'immigratie en integratie' niet in de zorgen top-6 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Erger nog: er zijn nu meer mensen die zich druk maken over de teloorgang van kunst en cultuur. Het aantal Nederlanders dat het land vol acht, daalt al sinds 2005 en is op het laagste niveau ooit beland.

Dan heb je nog de stapels rapporten met de conclusie: het gaat best aardig met de integratie. In 2011 vroeg De Groene Amsterdammer aan 75 sociale wetenschappers wat ze het grootste probleem van Nederland vonden. Veel onenigheid natuurlijk, maar over het meest overschatte probleem waren ze het eens: integratie.

Favoriete polemiek
Zelfs Scheffer en Bolkestein hebben het licht gezien - op grond van 'de feiten' nog wel. Menig opiniemaker voelt de bui hangen. De favoriete polemiek van het afgelopen decennium dreigt gemarginaliseerd te raken. Terwijl het net zo lekker ging. Autochtoon na autochtoon ging er met andere autochtonen over in discussie.

Het begon met de vaststelling van een imaginair taboe (Sommer: er wordt niet 'open en eerlijk' over de islam gesproken). Daarna kwam het obligate relletje (Geert, wat zeg je me nou?). Om af te sluiten met een apocalyptisch visioen (Cuperus: we spelen met 'de toekomst van de open, democratische verzorgingssamenleving').

Het integratiedebat was ook buitengewoon democratisch (vrijheid van meningsuiting!). Kennis van zaken niet vereist, morele opwinding des te meer. Het aardigste was misschien wel dat er nooit enig beleid uit het 'debat' hoefde voort te vloeien. Buurtbarbecue, bingo, het helpt toch geen zier, wisten ze bij het SCP.

Dan maar stug door debatteren. Dag in dag uit stond de symboolpolitiek te shinen op de voorpagina's. Het participatiecontract van Asscher komt wat dat betreft nog uit het boekje. Spoeddebatje over een gesubsidieerd Suikerfeest in Delfzijl, Kamervragen over een rare sjeik in Purmerend - 'benoemen' werd het nieuwe koekhappen.

Vooral in linkse kringen was het stoer om net te doen alsof je de eerste was. Er waren, naar het schijnt, talloze multikullers die homohaat en Marokkaanse criminaliteit gretig wegrelativeerden. Niemand wist wie, maar dat maakte het debat er niet minder spannend op.

Nu staat die hele opinie-industrie dus op instorten. Het is een monocultureel drama van heb ik jou daar. Werden Bolkesteins feiten het debat fataal? Lijkt me niet. Stef Blok (VVD) zei al in 2004: 'Ik kan niets anders constateren dan dat de integratie alleen maar toeneemt.'

Twee weken voor publicatie van zijn 656 pagina's tellende rapport (leuke titel: Bruggen Bouwen) zette zijn eigen partij het weg als 'ongelooflijk naïef en intern inconsistent'. Toen was het integratiedebat nog tegen de werkelijkheid bestand.

Echte uitdagingen
Maar anno 2013 worden we geacht ons druk te maken over de echte uitdagingen van de 21ste eeuw. Klimaatcrisis, casinokapitalisme, werkloosheid - het zijn van die dingen waarover de oude garde maar moeilijk opwinding kan veinzen.

Niets illustreert de wisseling van de wacht beter dan de opkomst van Ewald Engelen in de kolommen en talkshows. Zijn oratie als hoogleraar 'etnisch ondernemerschap' ging nog over het 'integratiewonder' en de vraag waarom we ons 'blindstaren op futiele culturele eigenaardigheden'.

In 2008 was hij co-auteur van Het bange Nederland - een pleidooi tegen 'de greep van het klamme nationalisme'. De keurige professor richtte zich op 'al diegenen die beschaamd gezwegen hebben over de geborneerdheid van het Nederlandse debat'. De recensie van Martin Sommer was vernietigend.

Geinig detail: prof. Engelen deed ook de weerzin jegens het neoliberalisme, de 'grote graaiers' en het Europese project af als 'angstneurose'. We zouden 'de louterende werking van het internationale kapitalisme' en 'de baten van verdere economische ontgrenzing' juist moeten 'bezingen'.

Een maand voor de publicatie van zijn lofzang viel Lehman Brothers. Vijf jaar later is Ewald Engelen marktleider in de opinie-industrie die is gericht tegen de 'dictatuur' van de 'zakkenvullende economen' en 'eurofascisten'.

Het worden vast weer mooie jaren voor het Nederlandse debat.

Rutger Bregman is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.