Interview Jan-Willem Wits en Henk Rijkers

‘Met dit soort taferelen heeft de katholieke kerk geen Dan Brown meer nodig’

De misbruikzaken binnen de katholieke kerk stapelen zich op. Er wordt gesproken over de grootste crisis binnen de katholieke kerk sinds de Reformatie. De misbruikzaken binnen de katholieke kerk stapelen zich op. Moet de paus aftreden?

Paus Franciscus in Ierland. Foto EPA

Henk Rijkers, oud-hoofdredacteur Katholiek Nieuwsblad: ‘Goed als paus aftreedt’

Is dit de grootste crisis van de katholieke kerk sinds de ­Reformatie?

‘Men realiseert zich in de Nederlandse verslaggeving te weinig dat er al enige jaren sprake is van een uitzonderlijke situatie in de katholieke kerk. Er is een paus aange­treden die in de meest orthodoxe delen van de kerk groot verzet oproept. Men heeft ook moeite met zijn methoden om zijn doelen te bereiken. Er is net een boek verschenen, The Dictator Pope.

‘De paus wil een aantal liberaliseringen doorvoeren. Autoriteiten binnen de kerk vinden dat hij daarbij zijn grenzen overschrijdt en de traditie van de katholieke kerk op het spel zet. Tegelijkertijd is hij wel de paus. Ook al is hij op een eigenaardige manier op die paustroon terecht gekomen – een aantal liberale pre­laten, onder wie kardinaal Danneels, hebben tegen de regels in hun koppen bij elkaar gestoken om hem in het zadel te helpen. Dat geeft veel wrijving. Het loopt hoog op.’

Het klinkt als een ordinaire machtsstrijd.

‘Zijn vijanden zullen de misbruikschandalen zeker gebruiken maar dat is bezijden de kwestie. De kwestie is dat aartsbisschop Carlo Maria Viganò een persoonlijk getuigenis aflegt. Het is niet zomaar een open brief, het is een juridisch document, waarin hij stelt dat hij in 2013 de paus tot tweemaal toe heeft gewezen op de decennialange misbruikkroniek van bisschop ­McCarrick. De paus wilde er niets van weten, dat is begrijpelijk want McCarrick is een belangrijke steunpilaar voor hem. Als de paus nu doet alsof hij verrast is door de kwestie, dan is dat een leugen.’

Voorstanders van de paus zeggen dat de conservatieve Viganò de paus het liefst zo snel mogelijk ziet verdwijnen vanwege zijn milde standpunten over abortus en migratie.

‘Dat is misschien wel zo maar het gaat om de vraag: kloppen de belastende feiten? Wist de paus van het misbruik van McCarrick? Als dat zo is, dan is dat schandelijk. Het ziet er wel naar uit dat het klopt en het past ook helemaal bij het beeld dat naar voren komt in de boeken die de afgelopen tijd zijn verschenen over de paus. Daarin wordt hij afgeschilderd als een rücksichtslos machtsmens die prettige dingen zegt tegen de media maar achter de schermen een harde machtspolitiek voert.’

Wat moet de kerk doen om de imagoschade te beperken?

‘De paus zou zichzelf en de kerk een dienst bewijzen als hij zou aftreden. Dat zou zo’n schok geven, dat zou heilzaam zijn voor de hele organisatie. Hoe groot kan de imagoschade nog worden als dit blijft doorrotten? Als de paus aftreedt, laat de kerk aan de wereld zien niet alleen het misbruik een groot schandaal te vinden maar ook het toedekken ervan. Het zou goed zijn als hij ruimte maakt voor iemand die met een schone lei kan beginnen.’

Communicatieadviseur Jan-Willem Wits, voormalig perschef van het aartsbisdom Utrecht: ‘Paus is weifelend’

Staat de reputatie van de progressieve paus op het spel?

‘De paus omschrijft zich niet als progressief. Dit heeft niets te maken met progressief of conservatief. Als het gaat om seksueel misbruik schrikt iedereen daarvan. We moeten goed kijken naar de structuur en cultuur van de kerk waarbinnen dit misbruik heeft kunnen gebeuren.’

Wat vindt u van de reactie van de paus?

‘We zien op dit dossier een weifelende paus. Hij heeft er moeite mee om wat hij zegt te vertalen in actie. Hij zegt weliswaar klip en klaar dat dit soort praktijken schandalig zijn, maar men mist de daadkracht die hoort bij deze duidelijke woorden. Ook de grote vrienden van de paus, waartoe ik mijzelf reken, begrijpen niet zo goed waaraan dat ligt; hoe het nou komt dat hij niet komt met tien concrete maatregelen en het bij woorden blijft. Er zijn ook faliekante tegenstanders van de paus en die grijpen nu hun kans om verwarring en verdeeldheid te zaaien, alsof deze paus de boel niet in de hand heeft.’

U doelt op de brief van aartsbisschop Carlo Maria Viganò die schrijft dat de paus moet aftreden?

‘Ja, met dit soort taferelen heeft de katholieke kerk geen Dan Brown meer nodig. Het is onthutsend dat op dit niveau dingen plaatsvinden die we eerder met de Middeleeuwen associëren dan met de 21ste eeuw. Het komt over als een klassiek gevecht om de macht, het doet middeleeuws aan. Overigens staan er wel wat feitelijke onjuistheden in die brief.’

Maar moet de paus aftreden? Volgens Viganò heeft de paus tenminste in één geval een misbruikzaak in de doofpot gestopt.

‘Nee, hij moet niet aftreden. Maar het is wel jammer dat de paus moeite heeft om door te pakken. Toen het Amerikaanse rapport naar buiten kwam heeft hij eerst een dag gezwegen, daarna kwam hij pas met die felle bewoordingen. Hij reageert niet meteen. Terwijl het tijd is dat hij als een crisismanager gaat optreden. 

‘Hij moet niet tegen journalisten zeggen: ‘Lees die brief van Viganò maar eens goed, ik ga er niets over zeggen.’ Dat zijn geen heldere boodschappen. Je kunt niet meer tussen de regels door communiceren. Bij crisiscommunicatie hoort helderheid. Dat is er nu niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.