Twistgesprek

'Mensen het land uitzetten heeft meer prioriteit dan het verlenen van zorg'

Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten het land verlaten. Ze staan niet boven de wet, zegt de IND. Maar is het zo simpel? Een twistgesprek tussen Volkskrant-redacteur Henk Müller en Antonie Fountain.

Asielzoekers stappen in een oude bus na het verlaten van de Vluchtkerk. De uitgeprocedeerde asielzoekers hebben de St. Jozefkerk in Amsterdam West verlaten. Foto anp

De IND vindt dat uw Vluchtkerk slecht bezig is. Uw uitgeprocedeerden moeten weg. Twee topambtenaren schreven dat in de Volkskrant. Wet is wet, uw illegalen kunnen terug. Maar ze willen niet.
'Ik was stomverbaasd over dat opinieartikel van Rhodia Maas en Joost van Lammeren van de Dienst Terugkeer en Vertrek. Hoe weten ze dat al die 130 asielzoekers terug kunnen en hoezo uitgeprocedeerd? Er lopen nog procedures. En waarom zijn ze dan niet uitgezet? De hele groep is bijvoorbeeld een keer op het politiebureau geweest. Kennelijk ligt het lastiger.'

Nederland telt 100 duizend illegalen, deze vluchtkerkgroep is het zichtbare topje van de ijsberg. Je kunt niet iedere asielzoeker huisvesten. Je moet migratiebeleid hebben.
'Daar ben ik het mee eens. We kunnen maar een beperkt aantal asielzoekers en vluchtelingen opnemen, de rek is niet oneindig. Maar doe dat dan netjes. Zet mensen niet zonder voedsel en onderdak op straat waar ze zich maar moeten zien te redden.'

U noemt dat onmenselijk.
'Ja, de druk van de IND om mensen uit te zetten heeft meer prioriteit dan het verlenen van zorg. Ik verwijs naar de Armeniër die anderhalve week geleden zelfmoord pleegde bij Schalkhaar. Ik ken verder een asielzoeker die dreigt zichzelf en zijn gezin te doden, en eind maart is een asielzoeker die een nieroperatie moest ondergaan gevangen gezet. De IND had geen boodschap aan die operatie. Uitzetten is belangrijker. Hij is nu weer vrij en plant een nieuwe operatie. Als hij tenminste niet wéér wordt opgepakt.'

De IND zegt dat uw asielzoekers hun identiteit verborgen houden. Wie niet horen wil, moet maar voelen. Zodra dat principe een gezicht krijgt, verdwijnt de ratio.
'Ja, zo ziet de IND dat, maar wij proberen ratio met emotie te verbinden. Ten eerste hebben ook illegalen recht op voedsel en onderdak. De Raad van Kerken heeft daarover een klacht ingediend bij de Raad van Europa en die acht het onthouden hiervan een schending van de mensenrechten. Nederland moet kleding, voedsel en onderdak bieden aan vreemdelingen die niet terug kunnen.'

Die niet terug wíllen.
'Wanneer het te gevaarlijk is, wanneer noodzakelijke medisch zorg ontbreekt of als het herkomstland je weigert, dan kun je niet terug. Al zou je willen. Ik kan zo een aantal voorbeelden noemen van Somalische, Libische of andere vluchtelingen die terug wilden, maar niet mochten van hun regime. Maas en Van Lammeren spreken bijvoorbeeld ook van vijftig vrijwillig naar Somalië teruggekeerde asielzoekers omdat het daar veilig genoeg zou zijn. Zo van: zie je wel, het kan best. Helaas weten we niet hoe het met ze gaat, want er is geen contact meer met die mensen. Ik vermoed dat een aantal van hen dood is.'

Illegaliteit is niet strafbaar. De gemeente Amsterdam trekt bijna twee miljoen uit voor opvang, volgens een plan krijgen vijftig illegalen daar per jaar 3.000 euro. Jullie zorgen voor opvang. Zo erg is het toch allemaal niet?
'Het is wel erg. Illegalen zijn vogelvrij, snel ten prooi aan uitbuiting, huisjesmelkers, prostitutie. We hebben het wel over honderdduizend mensen die niets mogen, en op geen enkele wijze een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving.'

De overheid wil terecht geen valse hoop verschaffen.
'Dat zal best. De regering hoopt dat illegalen gaan inzien dat ze hier geen toekomst hebben door ze te 'klinkeren': op straat te zetten. Zij die terugkunnen, zullen dat op den duur wel doen. Maar zij die dat niet kunnen blijven hier.'

Stel, u bent de baas. U gaat alles beter maken. Hoe?
'Om te beginnen de 'acht dagen'-norm afschaffen. Binnen die tijd moet een asielzoeker aantonen dat de papieren goed zijn, dat hij een coherent verhaal heeft enzovoorts. Als de IND niet overtuigd is, dan ga je een maand in een opvangcentrum om je voor te bereiden op vertrek, of in detentie als ze denken dat je vlucht. Je kunt niet inhoudelijk in beroep tegen de beslissing. Ik zou vluchtelingen meer tijd willen geven en een inhoudelijk beroep mogelijk maken. Dan kun je het kaf van het koren scheiden. Ook moeten gemeenten weer opvang kunnen bieden. Dat is nu verboden.'

Een week is wel lekker efficiënt.
'Ja, maar de IND zet nauwelijks mensen uit die in detentie zitten. Dan kom je dus weer op straat en dan begint het hele circus weer van voren af aan. Echt efficiënt is dat niet. Je wordt dan geacht jezelf te verwijderen uit het land, ook wel bekend als 'administratief vertrek'. Je bent hier nog, maar ook weer niet. Of je blijft in een opvangcentrum wonen. Ik ken mensen die er al dertien jaar zitten.'

De twee topambtenaren willen geen discussie over de legitimiteit van het asielbeleid. Dat wil zeggen alleen echte vluchtelingen opnemen en weg met uitgeprocedeerde asielzoekers. Lijkt me glashelder.
'Ik vind het raar dat ambtenaren te kennen geven dat de rechtsstaat in gevaar is en dat ze geen discussie wensen. Want een gezonde discussie hoort bij de rechtsstaat. Migratie is kennelijk zo'n politiek issue geworden dat discussies niet meer mogen. Maar hun 'wet is wet' is niet voldoende. Je kunt mensen niet zomaar op straat zetten. Mensen hebben grondrechten.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Antonie Fountain is lobbyist van de Vluchtkerk en lid van denktanks over duurzame economie. Daarvoor was hij zanger in een rockband. Hij woont met zijn vrouw en kinderen in een kleine commune.

De Vluchtkerk. Foto anp
Meer over