Opinie

'Kweekvlees is een charmant maar achterhaald idee'

Plantaardige producten die niet zijn te onderscheiden van vis en vlees maken kweekvlees overbodig, vindt Jaap Korteweg, oprichter van de Vegetarische Slager.

De hamburger van kweekvlees die gisteren gepresenteerd werd. Beeld afp

In de voorbeschouwing kwam de pers al superlatieven tekort. De stamcelburger die gisteren in Londen aan een select gezelschap van internationale journalisten is getoond, heeft alle ingrediënten die publiciteitsbureau Ogilvy Public Relations noodzakelijk achtte voor maximaal effect.

Een burger met een sensationeel hoge kostprijs van 325 duizend dollar (245 duizend euro, red.), geproduceerd in een geheimzinnig laboratoriumproces dat de ambivalentie van kippevel en grote belofte in zich draagt. Met kwalificaties die duiden op het oplossen van het wereldvoedselvraagstuk, dierenleed, het klimaatprobleem, het biodiversiteitsprobleem, het ruimteprobleem en het mestprobleem.

Bottleneck
Te mooi om waar te zijn? De stamcelburger kan nog niet in oplage worden geproduceerd, kent nog tal van productieproblemen en het is zeer de vraag of de burger door de strenge toelatingseisen voor novel foods van de EU en de VS zal komen. Hoewel zes van de zeven ingrediënten overeenkomen met de ouderwetse veggieburger, is het zevende ingrediënt (gekweekt spierweefsel) een bottleneck.

Daarom is nu de vraag vooral relevant wat het onderzoek naar kweekvlees op dit moment toevoegt aan de maatschappelijke behoefte en het maatschappelijk debat.

We konden al weefsel voor transplantatie produceren op basis van stamcellen en dat zou zelfs het geval kunnen zijn met complete organen. Maar transplantatie kent andere ethische normen dan het kweken van cellen voor voedsel.

De vraag van nut en noodzaak is niet beantwoord voorafgaand aan het onderzoek. Bovendien zijn de onderzoekers financieel buiten adem, zodat de presentatie vooral als een fundraising dinner gezien moet worden, waarbij niet wordt gegeten.

Churchill
Het idee is al oud. Winston Churchill zei in 1936: 'Fifty years hence, we shall escape the absurdity of growing a whole chicken in order to eat the breast or wing, by growing these parts separately under a suitable medium.' De Nederlandse onderzoeker Willem van Eelen pakte dat idee na de Tweede Wereldoorlog op en bleef vechten voor het afschaffen van de intensieve veehouderij via kweekvlees. Hij is inmiddels 90 en participeert nog steeds in het onderzoek, maar geeft ook aan dat dertig jaar onderzoek bedroevend weinig heeft opgeleverd.

Van Eelen gelooft in kweekvlees omdat hij denkt dat de wereld niet beschaafd genoeg is om te kiezen voor een plantaardig menu, wat de meest efficiënte oplossing zou zijn voor alle problemen die met de productie van vlees samenhangen.

Inmiddels vertoont de fantasie van onderzoekers meer ontwikkeling dan hun onderzoeksresultaten. In 2012 oogstte Andre Ford (van het Royal College of Art in Londen) een storm van kritiek met zijn idee om kippen te kweken zonder bewustzijn, door de cerebrale cortex weg te fokken, waardoor de kippen als letterlijk bewusteloze vleesfabriekjes zouden kunnen worden gestapeld in productieloodsen. Voedsel zou automatisch aangevoerd kunnen worden, mest automatisch afgevoerd.

Er zou net zo weinig dierlijk bewustzijn aan te pas komen als bij de stamcelburger, maar in plaats van duizenden flintertjes van nauwelijks gestructureerd spierweefsel, zou er sprake zijn van alle onderdelen van de kip zoals die nu massaal gegeten wordt. De hersenloze kip oogstte overwegend afschuw, de kweekvleesburger vooral misplaatst optimisme.

Alternatief
In de tijd van Churchill en Van Eelen bestond er geen goed alternatief voor vlees. De Textured Vegetable Proteins die La Sierra Foods en Worthington in 1922 op de markt brachten, hadden met hun sponzige structuur meer weg van hondenbrokken dan van vlees en zaten vol kunstmatige smaak- en geurstoffen.

Aziatische vleesvervangers als tofu dateerden van eeuwen eerder, maar hadden evenmin de structuur van vlees. Het waren surrogaatproducten die vleeseters niet konden overtuigen tot een wijziging van hun consumptiepatroon, en voor vegetariërs vooral als alternatieve eiwitbron dienden voor een vleesloos dieet.

In dat perspectief is de zoektocht naar kweekvlees begrijpelijk. Inmiddels heeft het structureren van plantaardige eiwitten echter een zodanige vlucht genomen, dat kweekvlees de voorsprong nauwelijks meer kan ingelopen. Ook voor het op natuurlijke wijze evenaren van de smaak van rund, kip en bacon is niet langer kweekvlees of traditioneel geproduceerd vlees nodig.

Zelfde smaak
De nieuwe structureringsmethoden zijn niet veel ingewikkelder dan die van een geavanceerde pastamachine, maar leiden tot producten die zelfs voor kenners niet van vlees te onderscheiden zijn. Ze hebben dezelfde smaak, structuur, bite, beleving en voedingswaarde als echt vlees en onderscheiden zich hooguit in positieve productkwaliteiten: ze zijn malser, sappiger en botvrij, en worden vrij van pathogenen geproduceerd.

De kip van de Vegetarische Slager was zelfs voor topkok Ferran Adria niet van echt te onderscheiden en de visvrije gerookte palingsalade won onlangs de prijs voor het smakelijkste nieuwe voedingsproduct van Nederland in alle categorieën. Binnenkort zullen beef- en baconvervangers worden gelanceerd die eveneens niet van echt zijn te onderscheiden, op basis van 100 procent groenten en plantaardige, natuurlijke aroma's. Goedgekeurd voor marktintroductie, in massa te produceren tegen een prijs die nog geen fractie is van die van de kweekvleesburger.

Vaak wordt vergeten dat ook kweekvleescellen moeten worden gevoed en dat die voeding vooralsnog niet uit plantaardig maar uit dierlijk materiaal bestaat.

En zelfs wanneer kweekvlees kon worden gevoed met plantaardige grondstoffen, zouden die grondstoffen efficiënter kunnen worden gestructureerd zonder laboratoriumprocessen, door directe gebruik te maken van de plantaardige eiwitten.

Vegetarisch dieet
In die zin is de ontwikkeling van kweekvlees uit dierlijke cellen een charmant maar achterhaald idee. Een idee dat past bij de denkwereld van Churchill in 1936, maar dat in 1930 al was achterhaald door de inzichten van Einstein: 'Nothing will benefit human health and increase the chances for survival of life on earth as much as the evolution to a vegetarian diet.' Bijna 90 procent van de ingrediënten van de kweekvleesburger komt al overeen met die van de ouderwetse veggieburger, waarvan de kwaliteit niet was om over naar huis te schrijven.

Nu bacon op de akkers groeit, is het tijd om dieren te bevrijden uit alle voedselketens. De techniek is beschikbaar en kan worden aangewend om met het huidig landbouwareaal een veelvoud van de huidige wereldpopulatie te voeden. Het is zonde geld, tijd en energie te verspillen aan inefficiënte productieprocessen en zelfs aan het minder inefficiënt maken daarvan. Een meer plantaardige toekomst biedt meer kansen. Voor mens, dier, natuur en milieu.

Jaap Korteweg is oprichter van de Vegetarische Slager.

 
Nu bacon op de akkers groeit, is het tijd om dieren te bevrijden uit alle voedselketens.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.