Opinie

'Kritiek op procedure benoeming opvolger Job Cohen klopt niet'

De keuze van Hans Spekman om de opvolger van Job Cohen te kiezen middels een ledenraadpleging, is niet alleen correct maar vooral heel slim, meent Sander Terphuis. Op deze manier namelijk, stelt hij de morrende achterban gerust.

Cohen na afloop van de persconferentie waarop hij zijn vertrek aankondigde. Links van hem (in spijkerbroek) Hans Spekman. Beeld anp

De Partij van de Arbeid stelt haar leden in de gelegenheid om een nieuwe fractievoorzitter te kiezen vanwege het vertrek van Job Cohen. De fractie van de PvdA heeft al aangegeven om de keuze van de leden over te nemen. Historicus en hoogleraar Gerrit Voerman, betoogde afgelopen dinsdag op vk.nl dat deze procedure op gespannen voet staat met de grondwettelijke vrijheid van Kamerleden om zonder beïnvloeding van buitenaf een standpunt in te nemen.

Deze benoemingsprocedure van de PvdA leidt niet tot grondwettelijke bezwaren. Bovendien is de procedure uit democratisch oogpunt bezien zuiver. Opmerking verdient hierbij dat de PvdA de partij is van sociaal-democraten. De heer Voerman wekt de suggestie dat de ledenraadpleging bij de keuze van een nieuwe fractievoorzitter ten koste gaat van de grondwettelijke autonomie van Kamerleden. Hij doelt hiermee op artikel 67 lid 3 van de Grondwet, waarin staat dat de Kamerleden zonder last stemmen.

Afwijken van de eigen fractie
Deze bepaling ziet toe op de verhouding tussen de autonomie van individuele Kamerleden en het politieke fenomeen fractiediscipline. Dit wordt beter zichtbaar indien in de Tweede Kamer hoofdelijke stemming plaatsvindt. Ter illustratie kan hier de stemming genoemd worden over het initiatief wetsvoorstel van het Kamerlid Thieme over het verbod op ritueel slachten. Hierover vond hoofdelijke stemming plaats, waarbij sommige Kamerleden anders stemden dan de lijn van hun fractie.

Verder biedt deze bepaling uit de Grondwet als het ware een vrijbrief aan de Kamerleden om zetelroof te plegen; denk aan de voormalige Kamerleden van de VVD, Rita Verdonk en Geert Wilders, die uit de fractie stapten en als éénmansfractie verder gingen.

Lef en moed
Maar de autonomie van Kamerleden heeft veel meer te maken met hun eigen professionele attitude, hun lef en moed, maar ook met hun geloofwaardigheid en overtuigingskracht. Een Kamerlid dat stevig in zijn schoenen staat, is in staat te waken over zijn eigen autonomie en het mandaat dat hij van de kiezer heeft gekregen.

Om die reden valt niet in te zien waarom een ledenraadpleging voor het kiezen van een fractievoorzitter op gespannen voet staat met de grondwettelijke vrijheid van Kamerleden. Daarnaast wordt over het algemeen binnen de verenigingen over de benoeming van een voorzitter door de leden gestemd. De PvdA is ook een vereniging met leden. En de PvdA streeft als partij van sociaal-democraten naar een optimale vorm van partijdemocratie.

Niet moeilijk doen
De partijvoorzitter van de PvdA, Hans Spekman, heeft een goede zet gedaan door te kiezen voor deze wijze van benoeming van de nieuwe fractievoorzitter - al is het tijdelijk. De PvdA is in een linkse partij, laten we daar niet moeilijk over doen, zei Hans Spekman tijdens het partijcongres in januari. De nieuwe fractievoorzitter moet in staat zijn om het linkse sociaal-democratische verhaal helder en overtuigend over te brengen. En de leden mogen kiezen welke kandidaat dit het beste kan.

Ongeschreven regels
De staatsrechtelijke spelregels, die onder meer gelden voor de leden van de Tweede Kamer, bestaan voor een heel groot deel uit het ongeschreven recht. De Kamerleden maken zelf deze spelregels en stellen zij deze ook bij. In hoofdstuk 3 van de Grondwet is zeer summier een aantal spelregels opgenomen voor de Kamerleden. De wijze van benoemingsprocedure van de fractievoorzitter door de politieke partijen is niet grondwettelijk verankerd.

De wijze van benoeming van de fractievoorzitter is een aangelegenheid van politieke partijen zelf. Dit geldt ook voor vele andere zaken. Zo heeft de PVV ervoor gekozen om geen leden toe te laten. En de SP maakt een belangrijk deel van het salaris van haar Kamerleden over op de partijkas. Hans Spekman zegt zelf dat de door hem voorgestelde benoemingsprocedure op de grens is van de Grondwet, maar niet erover. Ter geruststelling van Spekman kan ik zeggen dat er in dit geval geen sprake is van grondwettelijke grenskwestie of gevarenzone.

Door de strot geduwd
Laat de leden van de PvdA kiezen, zodat zij niet het gevoel krijgen dat er door de fractie een opvolger voor Job Cohen hen door de strot wordt geduwd; temeer omdat veel leden van PvdA verontwaardigd zijn over de gang van zaken bij het optreden van de fractie bij het vertrek van Job Cohen.

De heer Voerman gaat in zijn artikel voorbij aan de fundamentele waarde en functie van de partijdemocratie. Hij ziet kennelijk beren op de weg voor de PvdA vanwege het democratisch kiezen van een fractievoorzitter door leden. En al zouden er beren op de weg zijn, dan is het nog steeds geen reden om de partijdemocratie onrecht aan te doen door de leden buiten te houden.

Zoals de Amerikaanse gouverneur Alfred E. Smith het treffend verwoorde 'De beste remedie tegen de tekortkomingen van de democratie is méér democratie.'

Sander Terphuis is staatsrechtjurist

 Laat de leden van de PvdA kiezen, zodat zij niet het gevoel krijgen dat er door de fractie een opvolger voor Job Cohen hen door de strot wordt geduwd  
Sander Terphuis
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.