Opinie

'Kritiek op moraal van bedrijven? Wij gaan van euroknaller naar kiloknaller'

Er valt een hoop kritiek te leveren op het morele gedrag van bedrijven. 'Maar wij schaffen de producten aan', zegt Daan Spaargaren. 'De consument bepaalt indirect hoe ver een onderneming mag gaan.'

Beeld afp

In de Volkskrant van 10 juni bekritiseert Jurjen van der Garde het morele gedrag van bedrijven. Hij stelt dat ondernemingen bijvoorbeeld via belastingontduiking en het opzichtig overdrijven van hun groene bedoelingen de kluit beduvelen. Een belangrijke discussie, maar Van der Garde vergeet een cruciale en sturende partij te noemen in wat al deze bedrijven doen: de consumentburger.

En dat zijn wij dus allemaal. Wij schaffen producten en diensten aan waarvan de prijs soms weinig zegt over de waarde ervan. Een kleine groep mensen uitgezonderd, consumeert het merendeel zich van euroknaller naar kiloknaller, zoekend naar de beste deals voor de laagste prijs. Je kan je afvragen of dat erg is, zeker is dat ook hier morele dilemma's aan kleven.

Een Nederlands dagblad tekende onlangs de reactie op van een Primark-klant na het instorten van een kledingfabriek in Bangladesh: 'Je moet er niet teveel over nadenken. Doe ik dat wel, dan krijg ik een slecht gevoel'. Zie daar, geen hersenloos bedrijf dat niet in staat is een morele afweging te maken, maar een bewuste klant die een destructief bedrijf van een 'license to operate' voorziet.

Verdienen
Niet alleen schaffen we die producten of diensten het liefst zo goedkoop mogelijk aan, op hetzelfde moment verdient de consumentburger aan deze bedrijven. Wie een pensioen opbouwt of spaargeld bezit, heeft grote kans dat een deel van dat geld wordt belegd in bedrijven die Van der Garde beticht van immoreel gedrag. We zijn in veel gevallen niet alleen de klanten, maar vaak ook de financiers van de activiteiten.

Om een zo laag mogelijke prijs te bedingen, en een zo hoog mogelijk rendement op geïnvesteerd kapitaal te garanderen zoeken ondernemingen naar wegen om een zo hoog mogelijke winst te maken. Dat wil niet alleen de goedbetaalde directeur, dat willen vooral ook klant en investeerder. Die bepalen indirect hoe ver een onderneming mag gaan.

Primark
De bewustwording en regelgeving die Van der Garde bepleit verandert weinig. De klant op de stoep van de Primark weet waar de kleding vandaan komt. Er ligt slaafvrije chocolade in de winkel, wat betekent dat er ook niet-slaafvrije repen in de schappen liggen. In 2010 heeft de hele wereld via de webcam wekenlang live kunnen zien hoe duizenden vaten olie per dag in de Golf van Mexico lekten na een explosie op een olieplatform van BP.

Dit lijstje issues is eindeloos, en wordt dagelijks aangevuld door nieuwsberichten, maatschappelijke organisaties en consumententelevisie. Regels zijn belangrijk, de naleving ervan nog belangrijker. Maar wie echt gedrag van ondernemingen wil veranderen moet zich richten op kapitaal en consument. Wantrouw het moreel vertoon van bedrijven, maar vooral ook dat van jezelf.

Daan Spaargaren is historicus en publicist.

 
Een Nederlands dagblad tekende onlangs de reactie op van een Primark-klant na het instorten van een kledingfabriek in Bangladesh: ‘Je moet er niet teveel over nadenken. Doe ik dat wel, dan krijg ik een slecht gevoel’
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.