Interview

'Juncker had discussie over toekomst van de euro op scherp moeten zetten''

Aan de vooravond van het zestigjarig bestaan van de EU, presenteerde de Europese Commissie woensdag vijf scenario's voor de toekomst van de Unie. Kort samengevat: voortmodderen, alleen interne markt, een kopgroep-Europa, 'minder maar beter' en tenslotte: de 'grote sprong voorwaarts'.

Europa-deskundige Adriaan Schout van Instituut Clingendael zegt dat de Commissie hiermee de discussie over de echte grote vragen - zoals het voortbestaan van de euro - uit de weg gaat tot ná de verkiezingen dit jaar in onder meer Frankrijk en Duitsland.

Commissiepresident Juncker en de voorzitter van het Europees Parlement Tajani presenteren vijf scenarios voor de toekomst van de EU. Beeld afp

Wat vindt u van de aanpak van de Commissie, om de regeringsleiders deze vijf scenario's toe te werpen?

'Er was een debat aangekondigd over de toekomst van de Europese Unie. Dat moest ook omdat er een deadline is voor de eerder afgesproken verscherping van de begrotingsregels voor de eurolanden. En vanwege de Brexit zit verandering er sowieso aan te komen. Ook daarom moesten ze met iets komen.'

'Maar nu valt dat samen met verkiezingen in Frankrijk, Duitsland, en misschien Italië. En niemand is het met elkaar eens over wat er moet gebeuren, en de Commissie durfde in deze heel gevoelige situatie niet te doen wat ze eigenlijk had moeten doen: zeggen welke kant het opgaat. Dus maken ze er, tot de verkiezingen voorbij zijn, een discussiestuk van: we hebben vijf smaken.'

Adriaan Schout. Beeld Peter Hilz

Best slim gedaan, toch? Geen kiezers tegen de haren in strijken?

'Ja, maar dat gaan ze dan wel doen nadat die belangrijke verkiezingen voorbij zijn.'

Niet zo democratisch dus?
'Dat is de paradox van deze situatie. Er zijn eigenlijk geen vijf scenario's, het gaat eigenlijk alleen om de scenario's één en drie: voortmodderen en de kopgroep-EU. Voortmodderen, dat is wat de EU natuurlijk altijd doet en wat ook zeer inherent is aan politieke besluitvorming - ook in Nederland. Maar waar gaat dat voortmodderen naar toe? Welke vragen zitten er in?'

'En de kopgroep, dat is de eurogroep. Er zijn een aantal grote vragen in Europa. 1) Waar gaat het met de euro naar toe? En hoe zit het met de landen die niet in de euro zitten en waarschijnlijk op het tweede plan terecht gaan komen? Want veel vragen gaan alleen over de eurogroep: komt er een eurozonebudget, een eurozone-minister, een eurozone-parlement, komen er aparte belastingen (al noemen ze dat in Europa dan 'eigen middelen')? Dat spanningsveld tussen eurolanden en niet-eurolanden kom je de hele tijd tegen. Beide groepen landen willen duidelijkheid.'

Ze hadden de toekomst van de euro op tafel moeten leggen?

'Er ligt een aantal grote vragen voor de euro. Zoals: is het nu wel of niet goed wat de Europese Centrale Bank doet? En voor welke landen is dat goed en voor welke niet? Maar de grootste vraag is: is de euro houdbaar? Er zijn twee scholen. In Nederland zit men tegenwoordig waarschijnlijk meer op de lijn dat de euro niet houdbaar is. De economieën lopen te ver uit elkaar. We hebben een groot probleem met drie of vier landen die de situatie voor 19 eurolanden bedreigen, zo niet verpesten: Portugal, Griekenland, Italië en - altijd een vraagteken - Frankrijk. Maar eigenlijk ook België. Die landen zijn na 25 jaar euro-experiment nog steeds grote twijfelgevallen en zitten ook nog - zoals Italië - met grote schulden voor de overheid, grote schulden bij de banken en grote schulden bij het bedrijfsleven. En ze blijven achter in de groei, terwijl Nederland en Duitsland het juist wel goed doen. Dan zie je dat die eurozone blijft splijten.'

Dat is de gedachte in de politiek-bestuurlijke klasse in Nederland?
'Ja, dit soort twijfels kom je met de nodige regelmaat tegen, en niet alleen in Nederland.'

Maar niet erg in het openbaar.
'Meestal niet, al heeft op een bepaalde manier zeker de Duitse minister Schaüble het wel hardop gezegd. En de ECB heeft ook net een rapport uitgebracht waarin staat dat de eurozone divergeert. Dat is jargon voor 'dit is moeilijk bij elkaar te houden'. Dus dan moet je zeggen: we hebben twee smaken. Of je blijft bij elkaar door rigoureus te gaan hervormen in lidstaten (wat ze niet overal hebben gedaan) of je blijft bij elkaar door echt serieus door te gaan met verdiepte integratie. Dan moet er een overdrachtsunie komen, dan zullen we toch naar de Verenigde Staten moeten kijken.

'Het was beter geweest als de Commissie dit duidelijk op tafel had gelegd. Ze hadden het op scherp moeten zetten, ook omwille van democratische processen: dan had je tenminste een discussie gehad met de verkiezingen in aantocht. Want we hebben wat te kiezen. Dit is hét moment waarop we wat te kiezen hebben: wat gaan we met die euro doen? Wat doen we met die kopgroep van eurolanden?

'De Commissie maakt geen keuzes - en daarmee spreidt Juncker het bed voor Frankrijk en Duitsland om na hun verkiezingen met een toekomstvisie voor de EU te komen. En dat is voor Nederland een probleem: nu de Britten er niet meer zijn als tegenhanger voor Frans-Duitse plannen, zit daar geen rem meer op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.