Scherpste opinies

'Jon Stewart was de lever van Amerika'

De scherpste opinies over The Daily Show

Vanavond presenteert Jon Stewart voor de laatste keer The Daily Show. Zestien jaar lang hield hij Amerika een spiegel voor. Wat maakte hem zo goed? De scherpste opinies uit de internationale media op een rij.

Jon Stewart Beeld afp

Mediafilter

'Ik zal John Stewart het meeste missen als mediafilter', schrijft James Poniewozik in Time Magazine. Een filter zoals je die vindt in een zwembad of rioolwaterzuiveringsinstallatie, die giftige stoffen absorbeert, in het geval van Stewart politiek en sensatiezucht, zodat je de substantie veilig tot je kunt nemen. Stewart was onze lever.'

Poniewozik roemt Stewart voor het feit dat hij geen schreeuwer was. 'De drijvende ideologie achter Stewart was die van redelijkheid, het idee dat niet elke onenigheid moet eindigen in Armageddon. Zijn benadering van de media was niet zozeer 'kill the messenger', liever waarschuwde hij die messenger: 'You're killing us.'

Obama in The Daily Show afgelopen juli. Beeld afp

Boegbeeld van hoe journalistiek zou moeten zijn

Een 'nep nieuwsshow' noemde presentator Jon Stewart zijn eigen programma. Maar de show is veel meer dan enkel grappen en grollen. 'Stewart is het boegbeeld geworden van hoe de journalistiek er eigenlijk uit zou moeten zien', schrijft Brian Moylan op de site van The Guardian, 'namelijk: nieuws verzameld door slimme mensen, geplaatst in de context van de wereld en aangekleed met de 'sugar' van entertainment.'

Volgens Moylan behoort Stewart nu tot het establishment, terwijl hij zestien jaar geleden meer grassroot begon, vergelijkbaar met hoe de eerste blogs hun informatie verzamelden en presenteerden (politieke gebeurtenis, context en vervolgens een grap). Dat veranderde toen Obama aan de macht kwam. Stewart speelde niet langer de rol van 'voorloper', maar functioneerde eerder als 'blogpolitie'. Hij ontkrachtte roddels over bijvoorbeeld de geboorteakte van de president. 'Weer was hij de stem van de rede.'

Eeuwig onaantastbaar

Jon Stewart wordt vaak vergeleken met de grote journalistieke en politieke helden uit de Amerikaanse geschiedenis. Zelf ontkent hij die invloed en verantwoordelijkheid, want hij is in de eerste plaats een komediant. 'Door die houding kon hij onaantastbaar blijven', schrijft David Berry op de site National Post. 'Hij kon ons niet teleurstellen zoals machthebbers die we echte verantwoordelijkheid toedichten dat kunnen doen. De enige manier waarop hij ons in de steek kan laten is door niet grappig te zijn.' Stewarts nalatenschap is dus niet dat van een politieke held, vindt Berry, maar die van een entertainer. 'Je kunt je alleen afvragen of dat het nalatenschap is dat hij achter wilde laten.'

Jon Stewart Beeld afp

Voor de cynische kijker

Jon Stewart vergelijken met Walter Cronkite, is dat te veel eer voor de eerstgenoemde? Nee, vindt John Eggerton op de website Broadcasting Cable. Beide presentatoren pasten perfect in de tijdsgeest. Cronkite was bij uitstek geschikt voor zijn tijd, als 'vaderlijke verslaggever tot wie wij ons wenden voor geruststelling en informatie'. Stewart voelde ook goed aan waar de kijkers vandaag de dag behoefte aan hebben. 'The Daily Show was een plek 'voor cynische kijkers die machthebbers met wantrouwen tegemoet treden en die het nieuws het liefst tot zich nemen met een flinke dosis satire.'

Entertainment en nieuws samen

Het succes van Stewart valt te verklaren door twee dingen die hij extreem goed deed, één simpel ding en een moeilijk ding, schrijft Tom Shone voor More Intelligent Life, het maandelijkse tijdschrift van The Economist. Het moeilijke ding: 'Stewart analyseerde uitspraken van prominente Amerikanen, onderzocht uiterst zorgvuldig hun tegenstrijdigheden, monteerde dit in video's die hun hypocrisie overduidelijk blootlegde en zat vervolgens vol verbazing toe te kijken hoe dit laaghangende fruit zo makkelijk aan hem gepresenteerd werd.'

En het makkelijke ding waar hij goed in is? Dat vergeten we nog wel eens, schrijft Shone. Want naast alle lof over zijn intelligentie, ironie en nuance is Stewart toch vooral ook een artiest. Veel van zijn charme zat ook in zijn manier van presenteren, door middel van overdrijving, imitatie, hyperbolen en het belachelijk maken van mensen. Shone noemt als voorbeelden zijn zingen, sketchachtige manier van interviewen, de referenties aan zijn Joods zijn, zijn hypochondrie. 'Hiermee past hij in de traditie van Milton Berle, Sid Caesar, Mort Sahl, Woody Allen en Mel Brooks.' Stewart heeft zijn eigen plek gecreëerd in de Amerikaanse televisiecultuur, ergens tussen Cronkite en Carson in, vindt Shone. 'Hij was nooit gewoon een entertainer en nooit minder dan een belangrijke nieuwsman. Dat we zo verward zijn over zijn precieze status bewijst dat we leven in een tijd waarin entertainment en nieuws samenvloeien, iets wat Stewart aankaartte in zijn show. Hij zal worden gemist.'

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.