'Ik word gechanteerd om aan dit kapitalistische systeem mee te doen'

Schrijver Gustaaf Peek (43) veranderde van kapitalist in communist

Gustaaf Peek. Foto Ivo van der Bent

Oude opvatting

'Je kunt overal komen, de wereld ligt open. Aan ijver en sluwheid heb je genoeg in het leven dan komen de gouden bergen binnen je bereik. Ik was totaal gevoelig voor het kapitalisme en het idee dat een krantenjongen miljonair kon worden.

'Ik ging rechten studeren, dat was van huis uit gestuurd, maar het sloot ook aan bij mijn idee dat je, om een plek te verwerven in deze maatschappij, moet vechten, concurreren, hard en gemeen moet zijn. Het feit dat ik een van de erfgenamen van het Peek & Cloppenburg-imperium ben, leefde op de achtergrond. Het was niet aan de orde dat ik of mijn broers voor P&C zouden werken, maar mijn vader had wel een idee van stand ontwikkeld. Een rechtenstudie en een leven als jurist of advocaat sloot voor hem daarbij aan. Overigens ging het ons tot mijn 13de niet al te goed. Mijn vader was journalist voor een krant in Apeldoorn, er was weinig extra. Pas toen mijn grootvader overleed kwamen er fondsen vrij. Er kwam een nieuwe auto en we gingen verhuizen.

'Het communisme was de grote vijand. Dat hoorde bij Rusland en bij China, het betekende onderdrukking en armoede. Wij hadden thuis De Telegraaf, die las ik vanaf mijn 11de . Dat bepaalde mijn wereldbeeld. De allereerste keer dat ik mocht stemmen, heb ik op Bolkestein gestemd.'

Het kantelpunt

'Tijdens mijn tweede studiejaar kwam ik er achter dat ik beslissingen had genomen die niet bij mij bleken te passen. Ik ging literatuur lezen en kreeg een vriendin die kunstgeschiedenis studeerde. Dat vergrootte in een keer al mijn ideeën over de reikwijdte van het menselijk bestaan. De mens bleek zo veel meer, weidser, rijker, nukkiger, complexer, boeiender ook. Mijn wereldbeeld spatte in die jaren open. Ik besloot te stoppen met rechten en Engels te gaan studeren.

'In die jaren begon ik ook de contradicties in onze samenleving te onderkennen. Paars I was aan de macht, de PvdA had haar ideologische veren afgeschud. Wim Kok, vakbondsman en sociaal-democraat had het over de 'BV Nederland'. En Gerrit Zalm privatiseerde ons gemeengoed. Constant heerste het idee: het gaat fantastisch. Maar juist op de gebieden waarvoor ik me begon te interesseren, zoals de kunsten, werd ingehakt en bezuinigd. Toen dacht ik: ho, wat gaat hier mis? Ik zag in dat hier een ideologie aan het werk was. Ik was opgegroeid met het idee dat het kapitalisme me zou redden maar het bagatelliseerde alles wat ik belangrijk vond. Het was een schok voor me. Tegelijkertijd voelde dat als verraad aan mijn familie.'

Nieuwe opvatting

'Hollywood-mythes bestaan niet. Omstandigheden zijn essentieel. Acht jaar geleden kwam ik voor het eerst in aanraking met het werk van Marx. Ik ben steeds meer gaan inzien dat het communisme zorgt voor omstandigheden waarin talent kan gedijen. Onder kapitalisme staat productie alleen in verbinding met winst: hoe kan daar iets creatief uitkomen? Ik geloof dat met een rechtvaardige verdeling van kennis, macht en inkomen, de kunstenaars uit alle hoeken en gaten tevoorschijn zullen komen en er dingen gemaakt worden die ons nog zullen verbazen.

Gustaaf Peek. Foto Ivo van der Bent

'Vaak wordt er gezegd: je kunt toch niet al het goede dat het kapitalisme ons heeft gebracht, ontkennen. Dan denk ik: ho, 150 jaar geleden hadden we nog meer kapitalisme dan nu. Wat was ons lot? We stierven in de fabrieken en in de mijnen. Er was een kleine elite die alles bepaalde. Dat is kapitalisme. Onze welvaart komt juist voort uit alle gedachten die lijnrecht tegen het kapitalisme ingaan. Of je het nou hebt over AOW of gezondheidszorg of over onderwijs. De verzorgingsstaat is er gekomen ondanks het kapitalisme. De geschiedenis heeft keer op keer laten zien dat we alleen met een egalitaire samenleving er allemaal op vooruit gaan. Dictaturen hebben het woord communisme misbruikt, dat is niet het ware communistische gedachtengoed.

'Ik noem mezelf communist omdat ik terugga naar de bron, naar Marx. Een ander zal het socialisme noemen. Het is nagenoeg onmogelijk om te leven als communist. Ik word gechanteerd om aan dit kapitalistische systeem mee te doen. Ik ben kunstenaar maar ik word door de overheid gezien als zzp'er. Vreselijk. Het enige wat ik kan doen, is mijn stem laten horen. Bewustwording is belangrijk. Daar draag ik aan bij met mijn pamflet Verzet! Pleidooi voor communisme, dat net is verschenen.'

Het effect

'Het communisme is een opdracht, ik moet er gehoor aan geven. Maar dat maakt m'n wereld niet vrolijker of vrediger. Het heeft voor verwijdering met mijn familie gezorgd. Maar er zit ook iets opwekkends aan het communisme. Collectieve verlangens gaan gepaard met het bevrijdende besef: we zijn niet alleen. Kapitalisme zet constant in op privatisering, op het individu. Maar wat als we niet alleen zijn en elkaar kunnen dragen om samen iets te bouwen? Dat is een toekomst waar ik zin in heb. Als je het hebt over collectieven, je committeren of verbinden, dan heb je het over liefde. Kapitalisme wil dat liever vernietigen. Maar daar trap ik niet in.'

Meer over