Opinie

'Ik voel mij noch man noch vrouw'

Non-binaire transgender: noem mij 'hen'

Geen hij én geen zij. Een groot aantal van de circa 50.000 Nederlandse transgenders voelt zich onzichtbaar. Nieuwe taal moet daar vanaf vandaag verandering inbrengen, zegt CB Berghouwer van Transgender Netwerk Nederland.

CB Berghouwer. Foto CB Berghouwer

U bent een non-binaire transgender. Wat houdt dat in?

'Als non-binaire transgenderpersoon voel ik me noch man noch vrouw. Voor mij zijn die hokjes betekenisloos. Ingedeeld worden, voelt voor mij net zo random als de gekleurde lintjes die je op school tijdens de gymles krijgt omgehangen om aan te geven bij welk team je hoort. Man of vrouw, zegt mij niets. Ik voel me vooral mezelf, maar de samenleving gaat daar niet in mee.'

Wat is precies het probleem?

'De taal. Je kunt je voornaam meer genderneutraal maken zoals ik naar Amerikaans gebruik heb gedaan door de twee initialen van mijn geboortenamen samen te voegen. Maar een non-binair persoonlijk voornaamwoord bestaat niet in het Nederlands. Niemand kan - anders dan met je voornaam - naar je verwijzen. Dat maakt je onzichtbaar. Je bestaat niet of wordt in een hokje geduwd waarin je niet past. Bovendien moet je andere mensen continu corrigeren en word je op die manier gedwongen om zaken te bespreken die behoorlijk intiem zijn.'

In het Engelse taalgebied worden non-binaire transgenders sinds enige tijd aangeduid door 'they', 'them' en 'their' als enkelvoud te gebruiken.

'Inderdaad. Actrice Amandla Stenberg uit The Hunger Games die onlangs als non-binair persoon uit de kast kwam, wordt door veel media op die manier aangeduid. In Engeland, de VS, Australië en Nieuw-Zeeland is non-binair taalgebruik al behoorlijk ingeburgerd. The New York Times en The Washington Post doen daaraan mee. In het Zweeds bestaat sinds twee jaar 'hen' als onzijdig persoonlijk voornaamwoord - en vanaf vandaag komt daar wat ons betreft in het Nederlandse taalgebied 'hen' of 'die' bij.'

Hen? Maar 'hen' bestaat al, en is bovendien meervoud.

(lacht) 'Tja, dan moet je er dus een enkelvoudige vervoeging op loslaten. 'Hen' is geïnspireerd op het Zweedse 'hen' en kwam samen met 'die' als winnaar uit de bus tijdens een verkiezing die we onder onze achterban hebben gehouden.

'Wanneer je in de taal niet bestaat, is het onmogelijk te emanciperen. We hopen dat 'hen' en 'die' als breekijzer zullen werken om de problemen waar non-binaire transgenders tegenaan lopen bespreekbaar te maken.'

Welke problemen zijn dat?

'Als non-binair persoon loop je er doorlopend tegen aan dat de maatschappij binair is ingesteld. Bij ieder abonnement en bij elk product dat je bestelt, wordt in rode kapitalen gevraagd om aan te geven of je man of vrouw bent. Niet willen kiezen, is geen optie. Dat is toch niet meer van deze tijd?

'Ook in de zorg levert het dwingende binaire denken problemen op. Je krijgt een uitnodiging voor een baarmoederhalskankeronderzoek terwijl je geen baarmoeder (meer) hebt of je wordt als geregistreerde vrouw vergeten bij een bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker terwijl je nog wel over een prostaat beschikt. Zelfs in de transgenderzorg wordt nog binair gedacht. (spottend) Wilt u het volledige pakket man of wilt u het volledige pakket vrouw?'

Toch staat de positie van transgenders momenteel goed op de agenda door het debat over genderneutrale toiletten. Obama liet er een installeren op het Witte Huis. Heeft u Rutte al zover dat het Binnenhof volgt?

'Nog niet! Maar in de politiek worden goede stappen genomen. Fred Teeven is destijds als staatssecretaris een onderzoek gestart naar verplichte sekseregistratie en heeft in een Kamerbrief opgeroepen om geslachtsregistratie zoveel mogelijk te beperken.

'Door het homohuwelijk en de afschaffing van de dienstplicht, heeft het helemaal geen nut meer om bij de geboorte van een kind aan te geven over welke set geslachtsorganen het beschikt. Een meer genderneutrale houding komt ten goede aan iedereen. Het geeft ook mensen die zich wél man of vrouw voelen de vrijheid om vooral zichzelf te zijn en zich niet te storen aan allerlei genderstereotiepe opvattingen.'

Meer over