'Ik schaam mij diep, iedere keer als ik Jorge Zorreguieta aan de zijde van onze koningin zie'

Misschien moet ons geheugen betreft Zorreguieta worden opgefrist. Het is onmogelijk om in deze situatie onderscheid te maken tussen staats- en privé-aangelegenheden, vindt Hedy d'Ancona, oud-minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur.

Jorge Zorreguieta en zijn echtgenote Maria Zorreguieta. © ANP.

In 1980 was ik als lid van de Nederlandse delegatie deelnemer aan de VN-Vrouwenconferentie in Kopenhagen. Daar waren ook enkele vrouwen aanwezig met wie ik in Nederland het comité SAAM had opgezet, Steun aan Argentijnse Moeders. De Moeders met hun witte hoofddoekjes liepen al sinds 1977 wekelijks rondjes op het Plaza de Mayo in Buenos Aires om de wereld wakker te schudden voor zo ongeveer het wreedste dat je bedenken kunt: het laten verdwijnen van je geliefden, je man of vrouw, je kinderen.

Geweldloze actie

Drie van de eerste moeders werden meteen ontvoerd en vermoord. Een van hen was Azucena Villaflor, de bedenkster van deze geweldloze actie. De SAAM-vrouwen in Kopenhagen bedachten dat het een goed idee zou zijn enkele Moeders naar Kopenhagen te laten komen om hun verhaal op dat wereldpodium te vertellen. Het was de toenmalige CDA-minister Jan de Koning die - daarom gevraagd - alle medewerking aan dat plan verleende inclusief de beveiliging van de vrouwen na hun terugkeer in Argentinië. Het was in lijn met de Nederlandse opstelling jegens de dictatuur in dat land (1976-1983).

Een periode waarin volgens mensenrechtenorganisaties 30 duizend mensen verdwenen, 10 duizend burgers werden gedood, 4.000 mensen gevangen werden gezet en naar willekeur mensen werden vastgezet in foltercentra waarvan er zich in 1977 364 in het land bevonden.

Alhoewel de regering de handelsbetrekkingen tijdens de Argentijnse dictatuur continueerde, hield ze de armen wijd open voor vluchtelingen uit dat land. En ook onder de bevolking was er groot medeleven met de strijdlustig treurende Moeders en hun verdwenen kinderen. Getuige de actie Bloed aan de Paal (tegen de deelname van Oranje aan het WK voetbal in 1978), acties van allerhande kerkelijke groepen, media-aandacht, VN-mensenrechtendirecteur Theo van Boven die het verhaal van de Moeders naar Genève bracht, en SAAM dus.

Vermoord
We brachten geld bijeen dat de Moeders in staat stelde om naar hun kinderen, maar ook naar hun kleinkinderen te zoeken. Er waren vrouwen wier zwangere dochters, na het baren van hun kind, vermoord waren waarna de baby door Videla-getrouwen was geadopteerd.

Eind jaren tachtig kon ik als lid van het Europees Parlement de nominatie van de Moeders voor de Europese Sacharov-prijs ondersteunen. Ik was ontroerd toen ik ze daar zag staan, onder applaus van het gehele parlement: die ouder wordende dames met hun hoofddoekjes, die hun persoonlijk lijden hadden ingezet voor de strijd om mensenrechten en gerechtigheid. En nog steeds hebben zij de zoektocht naar hun verdwenen kinderen en zo'n vijfhonderd kleinkinderen niet gestaakt. Het gaat om mensen die ten tijde van de scheiding nog baby's waren of om oudere kinderen die in adoptiegezinnen werden 'heropgevoed'. Zo'n honderd kleinkinderen zijn teruggevonden.

Lijstjes
Jorge Zorreguieta was gedurende de hele dictatuur staatssecretaris met de belangrijke portefeuille van Landbouw. Op zijn departement werd hij geflankeerd door een militair die lijstjes met de namen van 'lastige' mensen produceerde. Vakbondsmensen, intellectuelen en leiders van coöperaties werden opgepakt, onder wie Marta Sierra, een jonge vrouw die in haar vrije tijd alfabetiseringslessen gaf. Ze verdween en kwam nooit meer terug.

Ik schaam mij diep, iedere keer als ik beelden zie van Jorge Zorreguieta die aan de zijde van zijn dochter of onze koningin over een rode loper een kerk betreedt, of het Concertgebouw. Die beelden maken duidelijk dat het onmogelijk is een scheiding aan te brengen tussen privé- en staatsaangelegenheden. Iedere keer als familiefeesten buitenshuis worden gevierd, krijg je problemen.

Veel politici en journalisten vergoelijken de publieke optredens van Jorge Zorreguieta in Nederland met een verwijzing naar het grijze verleden waarin het regime waarvan hij deel uitmaakte zijn misdrijven heeft gepleegd. Maar sinds wanneer vermindert met het verstrijken van de tijd het belang van rechtvaardigheid? In ieder geval niet voor de nabestaanden.

Verdampt
Twee van hen deden onlangs aangifte tegen Jorge Zorreguieta vanwege zijn betrokkenheid bij de verdwijningen. Hopelijk zal het Openbaar Ministerie besluiten dit te gaan onderzoeken. Daarmee zou het ook voorzien in de behoefte van politici die zeggen zich bij hun stellingname tegenover Zorreguieta te zullen oriënteren op dat onderzoek. Kennelijk zijn de aanbevelingen die voortvloeiden uit rapport dat de historicus Michiel Baud in 2001 in opdracht van toenmalig minister-president Wim Kok schreef - dat de aanwezigheid van Zorreguieta bij het huwelijk van zijn dochter ongewenst was - totaal verdampt.

Kennelijk moet het geheugen worden opgefrist. Want niemand kan de ogen sluiten voor medeplichtigheid aan misdaden tegen de menselijkheid. En iedereen moet onder ogen zien dat Zorreguieta's publieke optredens bij nabestaanden van de slachtoffers, maar ook bij veel Nederlanders wonden open rijt.

Hedy d'Ancona was minister van WVC, oud-lid van het Europees Parlement en van comité SAAM.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.