'Ik richt mijn energie op maatschappelijke vraagstukken'

180 graden met componist Merlijn Twaalfhoven (41)

Componist Merlijn Twaalfhoven (41) veranderde van standpunt over het streven naar een meesterwerk.

Merlijn Twaalfhoven Foto Ivo van der Bent

Oude standpunt

'Een componist wil een meesterwerk maken. Die heeft het romantische beeld van Gustav Mahler die zich terugtrekt in zijn tuinhuisje. Van Igor Stravinsky, die een bordje op de deur hangt: 'Niet storen, ik ben Le Sacre du Printemps aan het componeren.' Mijn meesterwerk zal het publiek verrassen en de klassieke muziekwereld opfrissen. Het zal een nieuw hoofdstuk zijn, een vervolg op muzikale stijlen en genres. Al op het conservatorium ontstond mijn behoefte muziek op een andere manier te laten horen, buiten de beslotenheid van concertzalen, om een breder en groter publiek te bereiken. Muziek moet een middel zijn om uiteenlopende mensen in de samenleving met elkaar te verbinden, met als doel: een betere, harmonieuze wereld. Zodra ik met een meesterwerk een reputatie binnen het establishment van de klassieke muziek heb verkregen, kan ik dat ideaal een stap dichterbij brengen.'

Het kantelpunt

'In 2001 voerde het Radio Filharmonisch Orkest tijdens het Holland Festival in het Concertgebouw mijn compositie Gush op. Dit is stap één, dacht ik. Nu komt de jackpot, want ik sta met een groot orkest op een prestigieus festival. Maar er gebeurde niks. Ja, het stuk is ook in Japan gespeeld, maar daar bleef het bij. Welke compositie ik ook maakte, het bleef meestal bij eenmalige uitvoeringen.

'Afgelopen september stond ik in de Carnegie Hall in New York, met een aantal musici onder wie cellist Yo Yo Ma, een van mijn grote helden. Het was de première van mijn compositie Four Drifting Seasons. Het concert stond in het teken van de bestrijding van klimaatverandering. Voor de paar honderd bezoekers was het een avondje uit, meer niet. Ik ben dankbaar dat ik het podium met Yo Yo Ma mocht delen, maar toch voelde het niet oké. Ik ervoer die avond duidelijker dan ooit dat met muziekuitvoeringen de wereld niet is te veranderen.

'Eerder, in 2013, kwam al het begin van dit inzicht. Ik was, niet voor de eerste keer, in Jordanië om Syrische vluchtelingen met muziek kracht en hoop te geven en in contact te laten komen met de buitenwereld. In een tent gaf ik een workshop aan kinderen. Toen ik de ruimte verliet, zag ik honderden kinderen buiten bij de ingang staan. Ze wilden meedoen, maar er was geen plaats voor hen in de tent. Ik kon niet blijven. Mijn vrouw was hoogzwanger en de volgende ochtend zou ik terugvliegen. Geconfronteerd met de verlangende blik van al die kinderen voelde ik dat wat ik had gedaan een druppel was op een gloeiende plaat.'

Foto Ivo van der Bent

Nieuwe standpunt

'Een meesterwerk zit er niet in. Ik moet die ambitie loslaten. Ik kan duizenden uren steken in composities en premières. Maar los van de vraag of de doorbraak er komt: je blijft uitgeput achter en wat heb je dan eigenlijk bereikt? De manier waarop ik lange tijd mensen heb willen verbinden via muziek, met projecten in Nederland, op Cyprus, de Westbank en in vluchtelingenkampen, is symptoombestrijding. Verder dan goede bedoelingen kom je amper. Dit is niet de manier waarop ik in mijn eentje als componist iets in beweging kan krijgen. Dat kan alleen als kunstenaars hun krachten bundelen en zich met hun creativiteit mengen in de missie van overheden en instanties om maatschappelijke problemen op te lossen.'

Het effect

'Ik gooi mijn creativiteit over een andere boeg. Ik heb een beweging opgericht van kunstenaars en anderen met een creatieve geest die zich inzetten voor het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken, The Turn Club. Er is een omslag nodig, want we krijgen het met zijn allen niet voor elkaar het klimaat- en vluchtelingenprobleem op te lossen.

'Kunstenaars kijken met een andere blik naar de samenleving dan beleidsmakers en wetenschappers. Ik wil hen laten meedenken om nieuwe wegen te ontdekken. Laten we als musici geen achtergrondmuziekje spelen als de Titanic zinkt, maar op de brug gaan staan zodat degenen die aan het roer zijn niet alleen rationele beslissingen nemen maar ook luisteren naar hun gevoel, openstaan voor creatieve oplossingen en een visie ontwikkelen die voorbijgaat aan de zichtbare horizon.'

Meer over