180 Graden Roos Vonk

‘Ik heb meer empathie gekregen met vleeseters, onze samenleving zit nu eenmaal zo in elkaar dat vlees eten de norm is’

Sociaal psycholoog Roos Vonk (57) veranderde van standpunt over vleeseters.

Beeld Ivo van der Bent

OUDE STANDPUNT

‘Vleeseters zijn dom of asociaal. Dom omdat ze niet weten hoeveel een dier heeft geleden voordat het ter consumptie op hun bord terecht komt en hoe schadelijk de vleesindustrie is voor het milieu. Asociaal zijn zij die daar wel van op de hoogte zijn, maar toch kip, varken of rund blijven eten. Alle ellende nemen zij voor lief, alleen ‘omdat het lekker is’. Ik wilde vleeseters op andere gedachten brengen en publiceerde over hun egocentrische afweging, gemakzucht en het wegduiken voor eigen verantwoordelijkheid. In 2011 bracht ik veel te enthousiast en kritiekloos een persbericht naar buiten over de hufterigheid van vleeseters, aangetoond door sociaal psycholoog Diederik Stapel. De activist in mij kwam dit nieuwtje goed uit. Later bleek dat hij het hele onderzoek had gefraudeerd.’

HET KANTELPUNT

‘Voor de masteropleiding gedragsverandering aan de Radboud Universiteit ging ik college geven over beïnvloeding van gedrag waarmee mensen anderen of zichzelf schaden, zoals roken, seks zonder condoom of gewoonten die schadelijk zijn voor milieu en klimaat. Ter voorbereiding ging ik daar meer over lezen. We weten dat mensen die dit soort dingen doen zich aangevallen voelen en defensief reageren als je ze erop aanspreekt. Ze vinden niet dat ze iets verkeerd doen en vinden hun critici irritante betweters. Ze raken geïrriteerd als een ander komt vertellen wat ze moeten doen. Je bereikt andersdenkenden dus niet met negatieve oordelen en gepreek.

‘Door het schrijven van het studieboek Sociale Psychologie werd ik mij er bovendien sterk van bewust hoezeer mensen kuddedieren zijn. Veel verkeerd gedrag, zoals producten kopen met palmolie, korte vliegreisjes en vlees eten, is deel van onze samenleving. Omdat iedereen het doet, zien we het niet als een probleem.’

‘Zeggen dat ze fout bezig zijn heeft geen zin en blokkeert juist gedrags-verandering. Vlees eten is nu eenmaal nog de norm in onze samenleving.’ Beeld Ivo van der Bent

NIEUWE STANDPUNT

‘Het heeft geen zin te verkondigen dat vleeseters fout bezig zijn. Oordelen roept alleen maar weerstand op en dat blokkeert elke gedragsverandering. Ik heb meer empathie gekregen met vleeseters. Onze samenleving zit nu eenmaal zo in elkaar dat vlees eten de norm is. Zoals ik mij druk maak om dierenleed, kan een ander mij verwijten dat ik bij de aankoop van een nieuwe jas niet denk aan mensenrechten. Veel mensen zijn zich er wel van bewust dat ze beter geen vlees kunnen eten, maar nog niet zover die stap te zetten. Ze beginnen bijvoorbeeld met een of twee vleesloze dagen per week. Of willen eerst langzaam uitproberen welke alternatieven er zijn. Tussen de verstokte vleeseter en veganist zitten allerlei varianten, zoals de biologisch vleeseter, de flexitariër en de vegetariër. We zitten in een overgangsperiode. Onrecht als kinderarbeid werd ook lange tijd normaal gevonden en is niet van de ene op de andere dag afgeschaft. Strikt genomen klopt het wel dat vleeseters dom of asociaal zijn. Het is althans aangetoond in goed gecontroleerd onderzoek dat vleeseters minder intelligent en minder empathisch zijn en dat ze vaker superioriteitsgevoelens hebben. Tegelijkertijd is duidelijk dat vegetariërs en veganisten ook superieur kunnen doen en dat ze hun empathisch vermogen beter óók zouden kunnen benutten in contact met vleeseters.

‘Er gaat heus een tijd komen waarin je in een restaurant een vleesgerecht bestelt en anderen je aankijken met een gezicht van: zou je dat nou wel doen? Zoals nu de reactie is als iemand tijdens het eten een sigaret opsteekt, wat vroeger heel normaal was. Zolang het nog niet zover is, kun je vlees eten niet vergelijken met activiteiten die al erkend asociaal zijn, zoals kinderarbeid.’

HET EFFECT

‘De negatieve oordelen komen nog wel bij me op, maar ik herinner mezelf er dan aan dat er ook een andere kant aan het verhaal zit. Als iemand zegt dat hij nog maar vijf dagen per week vlees eet, zal ik nu zeggen: ‘Wat goed, waarom wil je dat, wat eet je dan als alternatief en heb je dit al geprobeerd?’ Vroeger zou ik misschien zijn ingegaan op die vijf dagen vlees eten en waarom dat te veel is. Ik geef soms lezingen en schrijf artikelen voor een heel andere doelgroep: vegetariërs en veganisten. Dat zou ik voorheen nooit hebben gedaan, omdat zij al diervriendelijk eten. Op Facebook zie ik soms dat veganisten en vegetariërs hard oordelen over vleeseters. Omdat ik weet dat dat averechts werkt, geef ik hun munitie voor een meer sympathieke, positieve benadering. Je bereikt meer als je naast iemand gaat staan en meekijkt in de wereld van die persoon dan als je aan de overkant gaat staan en zegt: je moet hier komen, dit is beter.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.