'Ik had het idee dat ik zonder drank niet creatief was'

180 graden

Dichter Erik Jan Harmens veranderde van mening over alcohol.

Foto Ivo van der Bent

Oude opvatting

'Alcohol associeerde ik met intellectualiteit. Ik woonde bij mijn moeder in een nieuwbouwwijk in Alphen aan de Rijn en schreef gedichten. Mijn opvatting was dat als je gedichten schreef je dronk en je rookte. Al mijn favoriete schrijvers, vooral de Fransen Albert Camus en Jean-Paul Sartre, rookten als ketters, op foto's stonden ze altijd met een sigaret en een glas. Voor mij was het pure identificatie. Ik had het idee door met zo'n glas in Alphen aan den Rijn rond te lopen, ik ook een beetje intellectueel was.

'Toen ik naar Amsterdam verhuisde en ging optreden was ook dat doordrenkt met alcohol. Ik vond: drank hoort bij het artiestenbestaan. Ik had sterk het idee dat ik zonder drank niet creatief was. Alcohol gebruikte ik als een soort toverdrank. Eerst een paar glazen wijn, dan kon ik pas schrijven.

'Vanaf dat moment ben ik doorgegaan met drinken, ik werd vader toen ik eind twintig was, had een fulltimebaan en een literaire loopbaan. Ik werkte hard. Voor mij was drank iets om 's avonds tot rust te komen. Rond een uur of elf sliep iedereen, ook mijn toenmalige vrouw, en dan was het Erik Jan-tijd. Dan maakte ik de sterke drank open en zette ik muziek op, van John Coltrane of Serge Gainsbourg, en maakte ik mijn eigen barretje. Dan kon ik vluchten in dromen. Het maakte alles zacht en het leek alsof niets er meer toe deed. Ik was dan ook heel gelukkig, het was een aangename staat van zijn. Van nature ben ik hypergevoelig. Met veel drank op vervlakte dat. Voor mij was dat prettig. Katjelam je bed in en dan inslapen, heerlijk. Verslaafd? Nee, vond ik, ik leefde een bourgondische levensstijl.'

Het Kantelpunt

'Ik ging steeds meer drinken dus de katers werden ook steeds hardnekkiger. Dat was op een gegeven moment onverdraaglijk. Zeker whisky is een killer. Ik werd steeds zwaarder, m'n hoofd werd dikker en m'n huid roder. Mijn vader overleed en een handvol goede vrienden. Ik dacht: als ik zo doorga, ga ik hen achterna.'

Nieuwe opvatting

'Om een intellectueel te zijn heb je geen drank nodig. Ook zonder drank komen de ideeën, het is geen drempel voor creativiteit, ik heb meer ideeën dan ooit. Bovendien heb ik er twee dagdelen bij. Ik heb de avond gewonnen, vroeger was ik aangeschoten tot dronken waardoor ik niet kon schrijven. En 's ochtends heb ik nu geen kater meer. Dus ik ben ongelooflijk productief geworden sindsdien.

'Ik ben niet tegen drank. Het is niet zo dat als ik mensen zie drinken denk: wat zielig voor jou. Ik gun mensen die met mate kunnen drinken alle vrolijkheid en aangeschotenheid van de wereld. Ik ben alleen tegen het ongeluk dat er door kan ontstaan. Soms zie ik iemand van wie ik het idee heb dat hij in hetzelfde schuitje zit als waar ik in zat, die thuis alleen nog even flink gaat doortanken. Dat zijn de ongelukkigen, die gun ik een verbetering van hun bestaan.

'Ik ben vier jaar gelden gestopt met drinken, het is een sensatie dat, als er iets gebeurt, ik echt iets van a tot z voel. Ik vlak de dingen niet meer af en onderdruk ze niet meer. Het is een compleet nieuwe manier van leven voor mij: alles wél voelen.'

Foto Ivo van der Bent

Het effect

'Toen ik stopte met drank waren er een aantal mensen die in mijn gezicht zeiden dat ze teleurgesteld in me waren omdat ik niet meer met ze wilden drinken. Je kunt toch ook wat minderen, zeiden ze dan. Dat zijn de vrienden die ik ben verloren.

'Feestjes zijn lastig omdat iedereen langzaam maar zeker in een bepaalde stemming raakt waar ik niet in raak. Als mensen bezopen worden, zorg ik dat ik weg ben. In alle eerlijkheid gebeurt het ook best vaak dat ik gewoon niet ga vanwege dat punt. Ik doe andere dingen, ik spreek bij mensen thuis af, maak strandwandelingen, ga naar de film. En ik dans graag, dat is leuker als je niet drinkt, want je gaat niet steeds onderuit.

'Nog steeds krijg ik veel reacties op mijn boek Hallo Muur waarin ik 'de stoppen met drank'-periode heb beschreven. Ik geef er lezingen over, ook achter gesloten deuren met verslaafden of familie van verslaafden. Ik vind het belangrijk om te doen. Het zijn intieme sessies. Ik heb geleerd dat je moet proberen het niet alleen te doen. De verslaving is zo krachtig, het is goed om daar hulp bij te zoeken. Het was moeilijk om toe te laten maar toen ik dat eenmaal had gedaan was het geweldig dat het er was. Het gaf een zachtheid aan mijn bestaan die ik eerst alleen van de drank kende.'