Opinie

'Het zuiver nationale 'wij' is een absurde fictie'

In het EU-debat in Nederland wordt op een vreemde manier een 'nationaal belang' geconstrueerd dat juist in het Europese Parlement niet aan de orde is, schrijft Martin Unfried.

VVD-leider Mark Rutte in gesprek met voorbijgangers tijdens zijn verkiezingscampagne voor de Europese verkiezingen. Beeld anp

Als wij uit de EU stappen dan is dat voor ons veel beter (Wilders)! Als wij minder Bulgaren toelaten, is dat voor ons ook beter (Asscher). Als wij niet zoveel Natura 2000-regels uit Brussel hoeven na te leven, is dat voor ons veel beter (Buma). Als wij minder landbouwsubsidies in Brussel verdelen, is dat voor ons nog veel en veel beter (Pechtold). En de hamvraag is natuurlijk: hoe maakt Europa 'ons' vrijer, veiliger en welvarender (Rutte).

Met deze interessante uitspraken van Nederlandse politici heb ik een klein probleem. Ik weet niet of ik bij 'wij' hoor. Zij beschrijven namelijk de verhouding tussen Brussel en 'ons'. Tussen Europa en Nederland. En ik heb nog wel een Duits paspoort, maar na 17 jaar in Maastricht te hebben gewoond en belasting te hebben betaald, wil ik er wel graag een beetje bij horen.

Gemeenschappelijk belang
Ik mag bij de Europese verkiezingen namelijk op de Nederlandse partijen stemmen. Maar ik weet niet of ze ook voor mij spreken. Zij zeggen namelijk dat 'wij' een gemeenschappelijk belang hebben en dat het bij deze verkiezingen niet om het Europese maar om het nationale belang van Nederland gaat.

Dat vind ik om verschillende redenen bizar. De Nederlandse politiek, de Nederlandse samenleving en de Nederlandse kiezers zijn op dit moment zo sterk uit elkaar gegroeid (veel meer dan in Duitsland) dat het nauwelijks denkbaar is dat er een soort nationaal belang bestaat dat bijvoorbeeld GroenLinks-kiezers en PVV-kiezers kunnen onderschrijven.

PVV-leider Geert Wilders (L) en Marcel de Graaff (R), fractievoorzitter van de Europese PVV-kandidatenlijst, tijdens zijn bezoek aan Volendam. Beeld anp

Nog merkwaardiger is dat, wat deze verkiezingen betreft, het juist het Europees Parlement is dat mij als burger vertegenwoordigt via politieke partijen. Het gaat juist niet om een puur nationaal belang. Het gaat om landbouw, milieu, migratie, interne markt, et cetera. In dat verband hoef ik niet over de abstracte kwestie te praten of er al dan niet een Europese identiteit bestaat. Het gemeenschappelijk beleid bestaat. Het gaat dus om de res publica op een Europees niveau. En dat valt nu juist niet door een kosten-baten analyse vanuit nationaal perspectief te beoordelen. Het gaat om beleidskeuzes.

Beleidsgebieden
Interessant is dat het debat over het 'wij' en de EU gaat, maar niet over de beleidskeuzes die de politieke partijen in het Europees Parlement willen maken. Op veel beleidsgebieden hebben mijn opvattingen weinig gemeen met die van sommige Nederlandse en Duitse partijen.

En het gaat in de EU juist niet om zorg, pensioen of onderwijs waar nationale solidariteitssystemen een rol spelen. Zelfs in de kwestie 'toekomst van de euro' is het voor mij niet echt duidelijk dat ik belangen heb die mij dichter bij een Nederlander brengen dan bij een Oostenrijker.

Het idee van het zuivere nationale 'wij' is een absurde fictie. Het is ook interessant dat hier niet alleen politici aan mee doen, maar ook wetenschappers. Zelfs mijn oud-collega Adriaan Schout van Instituut Clingendael had het weken geleden in deze krant over het 'wij'. Dat 'wij' nu in de EU harder moeten optreden.

Grappig genoeg was zijn stuk onbedoeld heerlijk chauvinistisch. Met als motto dat het beleid van al die anderen landen (de Italianen!) niet deugt. Zelfs de Duitsers deugen niet echt. Daarvan was ik als Nederduitser natuurlijk weer zwaar onder de indruk.

Wat ben ik blij dat 'wij', dus 'onze' Nederlandse partijen het in Nederland zo goed doen.

Martin Unfried is verbonden aan het European Institute of Public Administration in Maastricht.

PvdA-leider Diederik Samsom tijdens een buurtbarbecue van de Partij van de Arbeid op het Amsterdamse Boerhaaveplein. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.