Column

'Het uitschakelen van een bultrug lijkt überhaupt geen karwei voor welke vrouw dan ook'

Wat voor gevaar er precies uitgaat van een walvis die op het droge ligt te spartelen, blijft een raadsel, schrijft Ana van Es in haar column. Maar we hebben in ieder geval het 'Protocol stranding levende grote walvisachtigen'.

Het kadaver van bultrug Johanna die vorig jaar strandde bij de Razende Bol tussen Den Helder en Texel. Beeld anp

Midden in de zomer komt staatssecretaris Sharon Dijksma (Economische Zaken) met een draaiboek voor een kolossaal probleem dat stilletjes de Nederlandse kust bedreigt. Wat te doen als er opnieuw een bultrug aanspoelt?

In december 2012 kwam bultrug Johanna smartelijk aan haar einde op een zandplaat boven Den Helder. Precies een half jaar later is daar het 'Protocol stranding levende grote walvisachtigen'. Dit ambtelijke werkstuk zegt veel over de Nederlandse overheid en hoe zij inhaakt op commotie in de samenleving. Wie dacht dat Johanna zielig was, vergist zich. De nationale veiligheid was in het geding. Dijksma's ambtenaren leggen het haarfijn uit: bultruggen zijn geen nationale knuffelvissen, maar 'grote sterke dieren die gevaar opleveren'. De bevolking van Den Helder is aan een ramp ontsnapt.

Wat voor gevaar er precies uitgaat van een walvis die op het droge ligt te spartelen, blijft een raadsel. Dat is het mooie aan dit protocol: de overheid valt ons, gewone burgers, niet lastig met informatie die wij toch nooit kunnen behappen. De staat regelt dit voor ons. Bij het verschijnen van een nieuwe verdachte staartvin in de Noordzee gaat onherroepelijk het hele veiligheidsapparaat uit de kast. Speciale eenheden van de kustwacht verrichten de eerste patrouilles - zonodig met helikopters. Jammer genoeg rept het protocol niet over de inzet van drones.

De veiligheidsregio kan opschakelen naar een officieel rampenplan. Mogelijk komt er een noodverordening om onwetende bewoners achter de duinen te behoeden voor happende bultrugkaken. Een sleutelrol is voor het Nationaal Crisiscentrum, een geheimzinnig Haags clubje dat eigenlijk is opgericht voor overstromingen en ander ongerief.

Walvisvaarders
Bestuurskundige Ton Baetens stelde onlangs dat hedendaagse ambtenaren zich moeten opstellen als 'frontlijnwerker'. De overheid geniet nog maar weinig gezag. Om geloofwaardig te blijven, moeten ambtenaren meer het voortouw nemen. Hier is te zien waartoe dat leidt: overheidspersoneel dat zich ontpopt tot hedendaagse walvisvaarders. De beste optie bij een aangespoelde bultrug blijkt vaak euthanasie.

Zwangere vrouwen, staat in een van de meer curieuze passages, mogen onder geen beding worden toegelaten bij aangespoelde Johanna's. Vermoedelijk heeft de ambtelijke werkgroep het niet zo willen verwoorden, uit angst voor een aanvaring met minister van emancipatiezaken Jet Bussemaker, maar het uitschakelen van een bultrug lijkt überhaupt geen karwei voor welke vrouw dan ook.

Echte mannen
Nee, dit gevecht in Hollandse wateren is voorbehouden aan echte mannen. Het 'explosieventeam' van Defensie speelt een prominente rol bij het onschadelijk maken van zo'n zeereus. Als ze verstandig was geweest, had Dijksma het dossier walvisachtigen allang overgedragen aan haar baas Henk Kamp, die als voormalig minister van Defensie tenminste kan bogen op oorlogservaring.

Wanneer je goed kijkt, barst het in Nederland van ambtenaren die bij de minste opwinding graag vooraan staan. De zon schijnt en dus heeft het RIVM het Nationaal Hitteplan in werking gesteld. Code geel. Ondertussen doet het Rijk onderzoek naar de 'optimale wolf-dichtheid'. Alsof er niet één verdwaald exemplaar is gevonden bij Luttelgeest, maar reeds tientallen roedels grommend bij de grens staan om dit land in bezit te nemen.

In een samenleving waar zich bijna nooit een echte crisis voordoet, moeten we onze eigen drama's creëren.

Ana van Es is verslaggeefster van de Volkskrant.
De vaste columnisten Sheila Sitalsing en Bert Wagendorp zijn met vakantie. Deze week worden ze vervangen door Ana van Es en Rob Vreeken.

 
Zwangere vrouwen, staat in een van de meer curieuze passages, mogen onder geen beding worden toegelaten bij aangespoelde Johanna's
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.