‘Het gaat de CPNB kennelijk te ver om daadwerkelijk een vrouw iets te laten schrijven over vrouwen’

Ondanks dat het Boekenweek-thema ‘De moeder de vrouw’ is, vond de CPNB het niet relevant om daadwerkelijk een vrouw iets te laten schrijven. Het stemt Neerlandicus en redacteur Ianthe Mosselman nogal treurig.

Schrijver Murat Isik, die het Boekenweekessay in 2019 zal schrijven. Foto Ivo van der Bent

Het thema van de Boekenweek dit jaar is De moeder de vrouw, naar het mooie gedicht van Martinus Nijhoff. Ook anno 2019 is het volgens de CPNB nog altijd een relevante vraag of de twee identiteiten, die van moeder en vrouw, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ik dacht dat we inmiddels wel hadden besloten dat je ook zonder kinderen te baren best vrouw en zelfs gelukkig kunt zijn, maar kennelijk begreep ik dat verkeerd. Alle échte vrouwen leven natuurlijk voor het vervullen van die diepgewortelde kinderwens.

Volgens de CPNB is het ‘een vraag waar je heel verschillend op kunt antwoorden; een onderwerp dat net zo veelzijdig is als dat er moeders en vrouwen zijn. Niet voor niets is het dan ook een regelmatig terugkerend onderwerp van maatschappelijk debat.’ Nu volg ik dat debat als redacteur in De Balie een beetje, maar heb ik de vraag of vrouw-zijn en moederschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn sinds de jaren ’50 weinig voorbij zien komen. Wel gaat het op de opiniepagina’s terecht over een meer gelijkwaardige samenleving, vaderschapsverlof of seksueel geweld gericht tegen vrouwen (met of zonder kinderen).

En helaas, ook in de letteren zijn we er wat gelijkwaardigheid betreft nog niet. Onlangs concludeerde Corina Koolen in haar proefschrift dat het niet wil vlotten met de opmars van vrouwen in de literatuur. Het werk van vrouwen verkoopt slechter, wordt als minder literair gezien, krijgt minder recensies en wint minder prijzen. Je zou bijna denken: ‘Wat goed dat de CPNB de vrouw, die moeder kan zijn, tijdens deze boekenweek centraal stelt.’ Al helemaal omdat slechts drie vrouwen sinds het jaar 2000 het boekenweekgeschenk mochten schrijven.

Toch vond de CPNB het kennelijk te ver gaan om tijdens deze boekenweek daadwerkelijk een vrouw (moeder of niet) iets te laten schrijven. Het gaat immers al óver de vrouwtjes en daar mogen ze verdomd tevreden mee zijn. De eer is aan Jan Siebelink en Murat Isik om respectievelijk het boekenweekgeschenk en het boekenweekessay te schrijven (wat ik ze persoonlijk overigens van harte gun). Aan Isik de schone taak om dé prangende vraag die rijst bij dit thema, beschreven op de website van de boekenweek, te beantwoorden: waar blijft de – o jeetje – ‘begeerte van de moeder de vrouw?’ Ik begrijp dat dit voor mannen een spannende vraag is, want hebben moeders naast het zorgen voor hun kinderen wel tijd voor verlangens? Zou de clitoris nog opzwellen nadat de baby zich een weg door het geboortekanaal heeft gebaand? Kan de man nog wel rekenen op zijn gemiddeld drie keer per maand plaatsvindende beurt? Over die begeerte heeft uiteraard nog nooit een vrouw iets zinnigs geschreven.

Op de website van de boekenweek schrijft men daarnaast dat het thema twee verschillende perspectieven kent, dat van de moeder zelf, maar ook dat van het kind. Er staat geschreven: ‘Ervaringen met moederschap lopen uiteen van een ‘natuurramp’ (Joke Smit) tot het mooiste dat je kan overkomen (de CPNB zelf). En: ‘Kinderen kunnen idolaat van hun moeder zijn of juist hele strenge criticasters. Al deze zienswijzen leveren een leger aan literaire moeders op, van Medea tot oermoeders.’ Of deze oermoeders ook een naam hebben, weet ik niet, in elk geval niet op de website van de CPNB. Wel werden al die moeders honderden jaren lang vrijwel uitsluitend beschreven door mannen en dat verandert in deze week niet. Noem me een emotioneel vrouwmens, het stemt me erg treurig.

Ik vraag me af hoe deze beslissing in het statige gebouw van de CPNB aan de Herengracht werd genomen, of er iemand, na lang nadenken, opperde: ‘Moederschap… vrouw-zijn… Misschien moeten we er eentje vragen?’ Waarna een bulderend gelach opsteeg.

Hoe dan ook, ik meld me af voor deze boekenweek, maar herlees in plaats daarvan Ontaarde moeders van Renate Dorrestein. Een fantastische schrijfster, voorbeeld voor talloze vrouwen en mannen, die bewust koos voor een leven zonder kinderen, maar de prachtigste boeken scheef.

Ianthe Mosselman studeerde Nederlands en is werkzaam als redacteur bij cultuur- en debatcentrum De Balie.

‘Lezers en schrijvers verenigt u, boycot de boekenweek van 2019’

In plaats van de keuze voor een verheffend Boekenweek-thema, gaat de CPNB voor een thema dat de vrouw terug aan het aanrecht brengt. Schrijfster Beitske Bouwman roept op tot een boycot.

Meer over