'Hervorm de commissie inlichtingen'

De Parijse aanslagen geven de tragikomische thriller rondom de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) een dwingender karakter. De gebeurtenissen in Parijs en Brussel en de uitdijende bevoegdheden van de diensten lijken ver voor te lopen op de parlementaire controle op die diensten. De jacht op 'Het Lek' is symptomatisch voor de tanende kwaliteit van de parlementaire controle op onze geheime diensten. Terwijl de whodunnit zich de komende tijd zal ontvouwen en de journalistiek natuurlijk vooral dáárin geïnteresseerd is, heeft de kwestie een belangrijkere vraag opgeworpen: werkt de parlementaire controle nog?

Oud-Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg verlaat haar werkkamer na afloop van een presidiumvergadering over de procedure rond het onderzoek naar het lekken uit de Commissie Stiekem. Beeld anp

CIVD-voorzitter Zijlstra (VVD) deed in 2014 aangifte bij het OM van het lekken van staatsgeheimen. Het OM constateerde mogelijk een ambtsmisdrijf, maar gaf het onderzoek over aan het Kamerpresidium. Dat stelde een speciale Kamercommissie in, die momenteel het onderzoek naar de gang van zaken uitvoert. Wij van WC-eend adviseren WC-eend, dus.

Met hun politieke 'vechtpartij' in de CIVD hebben kabinet en oppositie een bom onder dit gremium gelegd. Want als dit soort politiek via de publiciteit wordt uitgevochten, hoe kunnen burgers dan nog geloven dat er over belangrijke thema's wél een volwassen gesprek plaatsvindt? 'Het Lek' is symptoom van een disfunctionerende CIVD.

Tijd voor verbetering

Al sinds de oprichting spelen gebrek aan politieke affiniteit, lage vergaderfrequentie, absentie en tijdgebrek de commissie parten. In de jaren zestig werd de bemoeienis intensiever, maar de commissie hield zich vooral met klachten bezig. Het is tijd voor verbetering. Twee voorstellen.

Ten eerste: doorbreek de 'geheimhoudingsreflex'. Nodeloze geheimzinnigheid is schadelijk voor het vertrouwen in de parlementaire controle. PvdA-fractievoorzitter Samsom verklaarde publiekelijk dat de CIVD 'te geheim, te onbeholpen en te krampachtig' opereerde en pleitte voor een 'ontspannener' omgang. Dat die nog op zich laat wachten, bleek wel toen Cees Wiebes onlangs vroeg om de notulen van de commissie (1952-1989) in te zien. Een kafkaëske afwijzing volgde, 'omdat het CIVD-archief niet openbaar is'. Met zo'n cirkelredenering blijft natuurlijk altijd alles geheim. In plaats van 'gesloten, tenzij' moet het uitgangspunt 'openbaar, mits' zijn.

Ten tweede: wijs de fractievoorzitters een ondersteunende staf toe. Zonder staf blijven politici afhankelijk van de informatie die diensten en ministers aanleveren. Ze worden passief voorgelicht en houden nauwelijks actief toezicht.

Versoepel de geheimhoudingsreflex

'Het Lek' biedt de kans om de CIVD te hervormen. Effectief inlichtingenwerk en adequaat toezicht bijten elkaar niet: vertrouwen in het inlichtingenwerk vertaalt zich in politiek vertrouwen en steun. De fractievoorzitters lieten in 2014 een rapport over de CIVD opstellen, Naar een sterker functionerende CIVD. Dat rapport ligt nu al ruim een jaar stof te happen. Pak de draad weer op: versoepel de geheimhoudingsreflex en zorg voor voldoende ondersteuning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.