'Facebook brengt Pavlov- techniek naar nieuw level'

Erdogan-cartoons van Ruben L. Oppenheimer zijn niet welkom op Facebook, en ook een Erdogan-hekeldicht van journalist Annabel Nanninga werd naar de digitale prullenbak verwezen. Technologiedeskundige en jurist Danny Mekic over de houdbaarheid van Facebooks huisregels.

Danny Mekic.

Een cartoon van Erdogan die het Twittervogeltje neemt, mocht eerst niet op Facebook. Later bood het platform excuses aan en werd het alsnog toegestaan.

'Tja, hoe dat in zijn werk gaat? Hoe Facebook bepaalt wat wel en niet is toegestaan, blijft voor iedereen schimmig. Wat bekend is, is dat er doorgaans een klacht van een gebruiker aan vooraf moet gaan voor iets verwijderd wordt. Daar zit ook een stukje algoritme achter. Als veel gebruikers iets rapporteren, wordt een post eerder verwijderd. Dat zag je bijvoorbeeld toen de Amerikaanse journaliste Alison Parker door een ex-collega werd vermoord en hij een filmpje van die moord online zette. Binnen een paar minuten was het eraf.'

In het reglement van Facebook staat dat satire is toegestaan en toch werd het hekeldicht van Annabel Nanninga over Erdogan verwijderd. Nu zegt Facebook dat ze 'bezig zijn te onderzoeken of het wel of geen satire is'.

'Dat is uitzonderlijk. Normaal gesproken wordt binnen 24 uur besloten wat er met een melding wordt gedaan. Dit laat zien dat Facebook het rumoer in Nederland wel degelijk serieus neemt. Tegelijkertijd toont het ook wat precies zo tricky is aan de huisregels van het platform. Er zit een politieke kant aan. Haatzaaien en beledigen mag bijvoorbeeld niet, maar dat zijn open termen. Wat haatzaaien is, verschilt per land en per cultuur. Facebook maakt zichzelf tot rechter en legt zijn gebruikers een conservatieve Amerikaanse moraal op. Dat is niet langer houdbaar.'

Waarom niet?

'Facebook is een internet op zich geworden. Van een simpel digitaal fotoalbum heeft het zich ontwikkeld tot een journalistiek platform met een publieke functie. Het is als een parasiet ons persoonlijke leven binnengedrongen; gebruikers en platform kunnen en willen niet meer zonder elkaar. Facebook is als een dorpsplein, maar op een dorpsplein staat ook geen commer­cieel figuur die bepaalt wat je wel en niet mag roepen. Het zou wat zijn als tijdens een telefoon­gesprek ineens de verbinding wordt verbroken omdat je provider vindt dat je in zijn ogen iets onbehoorlijks hebt gezegd. Of dat wat je wilt zeggen, helemaal niet aankomt bij de persoon met wie je belt.'

Als je geen trek hebt in de huisregels van Facebook kun je het platform toch gewoon verlaten?

'Ja, dat kan. Maar dat ontslaat Facebook voor mij niet van een bepaalde morele verantwoordelijkheid. Het platform is zo groot en belangrijk geworden dat het daarmee ook de verantwoordelijkheid heeft gekregen om gebruikers met verschillende normen en waarden te faciliteren. Het is bijna komisch wat er gebeurt. Facebook brengt de pavlov-techniek naar een nieuw level. Ze oordeelt niet alleen over wat toelaatbaar is en wat niet, maar legt gebruikers ook nog een straf op door je na het plaatsen van een ontoelaatbare post een dag, een maand of zelfs voorgoed van het platform te verbannen. Dat kan heel heftig zijn; je verliest je netwerk en hebt geen toegang meer tot persoonlijke berichten en foto's. Facebook gebruikt zijn macht om een gedragscorrectie bij gebruikers te realiseren en verandert op die manier de samenleving.'

Wat zou Zuckerberg moeten doen?

'Hij moet de nationale wetgeving van ieder land handhaven. Je kunt niet één norm hanteren voor zeven miljard mensen. Facebook moet doen wat Twitter doet. Twitter laat bepaalde tweets in sommige landen niet zien, omdat die daar in strijd zijn met de wet. Tegelijkertijd tonen ze wel dát ze een tweet hebben weggehaald, terwijl het op Facebook volledig onduidelijk blijft welke posts verwijderd zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.