Opinie

'Europese CIA is naïef en onhaalbaar plan'

Als we minder afhankelijk willen worden van de VS, kunnen we beter langdurig investeren in de AIVD en MIVD.

Beeld uit de serie The Man from U.N.C.L.E. De jarenlange vijanden CIA-agent Napoleon Solo (Cavill) en KGB-agent Illya Kuryakin (Hammer) worden gedwongen samen de strijd aan te binden met een mysterieuze, internationale misdaadorganisatie.

Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) riep deze week op tot de oprichting van een 'Europese CIA'. In een speech voor Leidse studenten zei de bewindspersoon dat nationale diensten 'het zich niet meer kunnen veroorloven' langs elkaar heen te werken. Een nieuwe Europese organisatie zou aanslagen zoals vorig jaar in Parijs kunnen voorkomen. Dit is zowel een onhaalbaar als naïef plan.

Om te beginnen blijven inlichtingendiensten sterk afhankelijk van de nationale wetgeving, cultuur en taal. Landen als Bulgarije of Kroatië stellen andere prioriteiten dan Nederland. Binnenlandse dreigingen zijn namelijk het gevolg van de samenstelling van de bevolking, migratiestromen, het verleden en het politieke debat. Wat een Spaanse analist als dreiging ziet, kan sterk afwijken van een Nederlandse inschatting. De belangen van Europese landen kunnen daarom sterk verschillen.

Bovendien bestaan er al Europese samenwerkingsverbanden zoals de Counterterrorism Group waarin dertig Europese landen informatie delen. Dit verband is succesvol omdat het informeel gebeurt op basis van wederzijds vertrouwen. Juist onze AIVD speelt hierbij een leidende rol.

Daarnaast wordt bilateraal goed samengewerkt tussen diensten op basis van persoonlijke contacten en quid pro quo. Hier geldt de zogenaamde 'derde land-regel': wat ik deel kan niet zomaar worden doorgespeeld naar een ander. Dit heeft vooral met bronbescherming en geheimhouding van methoden te maken. Om dan in Brussel 28 lidstaten te verplichten inlichtingen te delen zou dan zelfs averechts kunnen werken.

Botsende culturen

Koenders lijkt ook te vergeten dat nieuwe bureaucratie altijd voor nieuwe problemen zorgt. Grote fusies leiden zelden tot het resultaat zoals in een eerder stadium werd beloofd door een enthousiaste bestuurder. Het Amerikaanse Department of Homeland Security, opgericht na de aanslagen van 11 september 2001, is een helder voorbeeld hiervan. De culturen van de verschillende diensten die werden samengevoegd botsten en informatie werd niet gedeeld. En dit waren dan ook nog eens organisaties uit hetzelfde land.

Tenslotte kunnen ook de juridische complicaties niet achterwege blijven. Bijzondere inlichtingenmethoden hebben hun basis in nationale wetgeving. Wat het Nederlandse parlement goedkeurt kan totaal verschillen met bijvoorbeeld Poolse of Hongaarse prioriteiten. Hiervoor gaat complexe Europese wetgeving geen uitkomst bieden, hoe graag Europese politici dat ook zouden willen.

Langetermijnvisie

In zijn pleidooi stelt Koenders ook dat Europa minder afhankelijk moet zijn van de Verenigde Staten en de eigen broek op moet houden. Hier heeft hij wel volkomen gelijk in. Maar dit bereik je niet met een 'Europese CIA'. Dit bereik je door voor lange termijn te investeren in onze AIVD en MIVD. De afgelopen jaren hebben de diensten er geld bij gekregen. Maar dit is wel sterk afhankelijk van de politieke waan van de dag, terwijl inlichtingendiensten juist een langetermijnvisie nodig hebben. Het kost jaren om een inlichtingenofficier op te leiden of om betrouwbare bronnen aan te wenden in een bepaald land. Als een volgend kabinet de prioriteiten anders legt, kan in één klap een langlopende investering van tafel worden geveegd.

Daarnaast zal nieuwe wetgeving noodzakelijk zijn. De huidige wet dateert nog uit 2002 en voldoet niet meer aan de actualiteit en moderne massacommunicatie. Tenslotte dienen diensten zelf te kunnen bepalen aan welke dreiging ze prioriteit geven, zodat ze niet het slachtoffer worden van politieke spelletjes. Hierbij dienen ze vanzelfsprekend wel stevig te worden gecontroleerd en, zo nodig, gecorrigeerd door het parlement en andere toezichthouders.

Dit laat onverlet dat er in de huidige situatie fouten worden gemaakt en inlichtingen niet gedeeld worden, zoals bij recente aanslagen. De oproep van Koenders om dit zoveel mogelijk te voorkomen onderschrijf ik. Maar een Europees praathuis met 28 nationaliteiten gaat niet tot het gewenste resultaat leiden.

Krijn Lock is werkzaam in de internationale veiligheidssector (en eerder voor NCTV).

Meer over