Opinie

'Europa hoeft Berlusconi echt niet meer te vrezen'

De verkiezingen in Italië beloven spannend te worden. Maar één ding is zeker: de nieuwe premier zal niet Berlusconi heten. Dat schrijft communicatiespecialist Donatello Piras.

Silvio Berlusconi. Beeld EPA

Ongeveer de meest gestelde vraag in de Nederlandse media is: 'Hoe kan het dat de Italianen weer op Berlusconi gaan stemmen?' Deze vraag herbergt nogal wat foute aannames. De eerste is dat Berlusconi de grootste kanshebber is. Dit vraagt om een betere analyse.

Terwijl de verkiezingscampagne in Italië nog drie dagen te gaan heeft, wemelt het in de Nederlandse media van de reportages en artikelen over Silvio Berlusconi. Dinsdag nog sprak Europarlementariër Derk Jan Eppink in de Volkskrant uitgebreid over 'het vertolken van het onderbuikgevoel van de Italianen door Berlusconi'. Hierdoor lijkt het alsof hij de belangrijkste factor en kanshebber is in de campagne. En dat is twee keer fout. De belangrijkste kanshebber is nog altijd Pier Luigi Bersani, de leider van de centrum-linkse Partito Democratico (PD). Grootste noviteit en belangrijkste factor op dit moment is komiek en blogger Beppe Grillo.

Centrum-linkse regering
Op geen enkel moment heeft Berlusconi voor gelegen in de diverse peilingen die Italië rijk is. Zelfs het eigen peilbureau van de oud-premier heeft het pas sinds een paar dagen over het benaderen van de centrum-linkse opponent. En als er geen grote fouten gemaakt worden of nieuwe schandalen aan het licht komen, wint centrum-links de meerderheid in de Camera, de Italiaanse Tweede Kamer.

Daarmee lijkt het waarschijnlijk dat Italië de komende jaren een centrum-linkse regering gaat krijgen met Bersani aan het roer. De man die al vier keer minister was in eerdere regeringen. Onder meer onder voormalig premier Romano Prodi.

Wat weten we in Nederland van zijn partij en zijn plannen? Weinig. Zijn partij doet er alles aan om met vooruitgang te worden geassocieerd. Zo opende Bersani de campagne in een zaal met alleen maar jonge mensen uit de partij. De slogan van de PD is 'L'Italia giusta', wat zoveel betekent als 'het juiste Italië'. Hierin zit tevens de belangrijkste politieke boodschap. De PD wil breken met de afgelopen twintig jaar, waarin vooral centrumrechtse partijen het voor het zeggen hadden en - volgens links - Italië is afgegleden naar een zeer bedenkelijk niveau.

Geen clown
De meeste mensen die overwegen op hem te stemmen, hopen op een stabiel beleid en op een premier die niet als een clown de show steelt maar gewoon zijn werk doet. Door zijn wat fletse en vooral serieuze uitstraling lijkt Bersani meer in die wens te kunnen voorzien dan zijn rechtse tegenstrever.

Komiek en blogger Beppe Grillo krijgt meer ontevreden, gewone Italianen op de been dan Berlusconi. In Milaan werd hij op het Domplein door 35 duizend aanhangers toegejuicht. Een paar dagen eerder liepen in Turijn 30 duizend mensen voor hem uit. Grillo wordt voor veel uitgemaakt. Van populist tot volksmenner. Dat neemt niet weg dat hij de echte openbaring van deze campagne is. Vanaf half januari tot de laatste dag van de campagne houdt Grillo zijn tsunamitour. De ingrediënten zijn een camper, een podium op een plein en een livestream. Hiermee trekt hij al wekenlang overvolle pleinen.
En de tour gaat door. Tot de laatste campagnedag, als Grillo Rome aandoet. Zijn toon is boos, schreeuwerig en soms opruiend als hij alle politici oproept om 'naar huis te gaan' en 'hun geld terug te geven'.

Helemaal bont maakt hij het wanneer hij de laatste campagneweek uitroept tot: 'een week van vuur' en 'totale oorlog'. Zijn opponenten behandelt hij met dedain en hij gebruikt zelden hun echte naam. Zo is Berlusconi een 'gestoorde dwerg', Bersani 'Gargamel' en Monti is 'Rigor Montis', een variant op rigor mortis, lijkstijfheid. Tijdens deze tour houdt hij per stad een lange, schreeuwerige monoloog die zich het best laat samenvatten als een grote aanklacht tegen de zittende politiek. Niemand uitgezonderd.

Geen televisie
En terwijl deze campagne zich overwegend afspeelt op de televisie, mijdt Grillo dit medium. Hij verschijnt niet op televisie en geeft in principe geen interviews - noch in kranten, noch in radio- en televisie-programma's. Want ook de media zijn in de ogen van de gewezen cabaretier een verlengstuk van de huidige politieke stromingen en dus partijdig. Hij heeft naar eigen zeggen de televisie niet nodig.

Op dit moment lijkt het erop dat 'Gargamel' Bersani de nieuwe premier van Italië wordt en dat Grillo met misschien honderd nieuwe parlementariërs van de 630 de grootste nieuwkomer en stoorzender gaat worden. Vrijwel al zijn kandidaten zijn politiek onervaren en vertegenwoordigen de diepgewortelde onvrede van de gewone Italiaan over de bestaande orde.

En Berlusconi? Die is nooit weg en heeft zeker een gedeelte van het electoraat achter zich staan. Als beste campaigner is hij niet weg te slaan van de televisie. Maar de ontevreden Italianen stemmen niet allemaal meer op Berlusconi maar ook op Monti en Grillo. En Grillo weet veel notoire niet-stemmers te bewegen op hem te stemmen - iets dat Berlusconi niet meer lukt.

Tot slot hangt het af van de zwevende kiezer. En daarvan zijn er op dit moment nog zo'n 5 miljoen. De laatste dagen van de campagne zijn ongemeen spannend. Maar we moeten af van het idee dat de meeste Italianen achter Berlusconi staan. Dat is allang niet meer zo.

Donatello Piras is communicatiespecialist.

 
Zijn opponenten behandelt Beppe Grillo met dedain en hij gebruikt zelden hun echte naam. Zo is Berlusconi een ‘gestoorde dwerg’, Bersani ‘Gargamel’ en Monti is ‘Rigor Montis’, een variant op rigor mortis, lijkstijfheid
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.