'Een referendum moet je alleen als noodrem gebruiken'

Toine Heijmans in Engelen

Waarom de politiek in Den Bosch twee referenda tegenhoudt.

'Men kan mensen slechts leiden door hen te dienen'

Mike moet op zijn woorden letten. Hij vraagt zich hardop af of het verstandig is, hier nu praten met de krant. 'Ik steek mijn nek uit richting het hakblok', zegt hij - maar blijven uitleggen is de beste verdediging. 'Mijn belang is het dilemma schetsen.'

Mike van der Geld is de jonge fractievoorzitter van referendumpartij D66, die even geen referenda meer wil. Omdat ze in de praktijk toch lastig uitpakken. 'Ik ben geen tegenstander van referenda', zegt hij, 'mijn intentie is het goed te regelen. Niet om mensen monddood te maken.'

Op het moment dat Mike dit vertelt, in het stadhuis van Den Bosch, gaat in Den Haag de Eerste Kamer akkoord met het Oekraïneverdrag. Met boeienkoninghandigheden ontsnapt de politiek hier aan een referendumuitslag. 'Zo verdwijnt de staatkundige vernieuwing van Nederland in dikke mist', schreef Ariejan Korteweg gisteren in de krant: een grafrede. Ondertussen vraagt men zich af waar die woede in het land vandaan komt, schreef Sheila Sitalsing eerder al.

Nou, ga eens langs de deuren in het dorp Engelen, gemeente Den Bosch: 'We zijn belazerd. Come on, zeg.'

Mike van der Geld: 'Er zijn referenda en referenda'

Tegemoetkomend aan het volk kregen veel gemeenten een schitterende referendumverordening. Den Bosch ook. Twee keer is om een referendum verzocht, twee keer hield de gemeenteraad het tegen. Het eerste was gericht tegen een asielzoekerscentrum. Het tweede tegen windmolens. Met de verzoeken was niets mis. In zes dagen verzamelde het dorp Engelen duizend handtekeningen tegen die windmolens, drie keer zoveel als voorgeschreven. Maar het referendum komt er niet.

Wat er dan gebeurt: vul zelf maar in. Of vraag het degene die het referendum tegen windmolens ('industriële windturbines') begon: Peter van Cuijk, een vriendelijke, inhoudelijke, technische man met serieuze argumenten. 'Men staat niet open voor verandering en nieuwe inzichten, men heeft een besluit genomen en wil doordenderen.'

Leg het maar uit, Mike.

Stokrozen in Engelen, dat geen windmolens wil

'Iedereen denkt: een referendum is een referendum', begint hij, maar referenda komen in soorten en maten. 'Dit is een raadgevend referendum, terwijl je al heel ver bent in een proces met de initiatiefnemers van de windmolens.' Die initiatiefnemers, waaronder grote Bossche bedrijven als Heineken, verwachten iets. 'Je wilt welwillend zijn ten opzichte van zowel de initiatiefnemers als de samenleving, daar ga je mee aan de slag, en nu moet je een van de twee teleurstellen.'

Het windmolenbesluit is kortom genomen, het is te laat om daar nog raadgevend over te referendummen. Daarom stelt Mike voor even geen referenda meer te houden, maar eerst de verordening te evalueren. 'Een referendum moet je alleen als noodrem gebruiken.'

Het dorp Engelen ligt te zonnen aan de Dieze en ruikt vandaag naar stokrozen. Het is ook omsingeld door de stad. Het geluid van de A59 is overal, het industriegebied met de bierfabriek vlakbij. Als ik aanbel bij een van de huizen met protestaffiches op het raam doet Dirk Gerritse open. Die woont hier net een jaar. Wist hij veel van de windmolens, 'voor de gemeente is het een superdeal want het kost ze niks'. De dorpsarts hield een lezing en die vertelde dat je ziek kunt worden van het gewiek, 'daar is in Portugal onderzoek naar gedaan', en sindsdien zijn er zorgen. 'Ik heb nooit veel geloof gehad in de politiek', zegt Dirk, 'het belang van de massa gaat toch wel boven het belang van een dorpje.' En daarvoor levert de gemeenteraad nu zelf bewijs.

'Trek ze aan de oren', zegt hij als ik vertel dat mijn volgende stop het stadhuis is van Den Bosch.

Daar haalt Mike me op in de middeleeuwse hal. Op de muur is een oude spreuk geschilderd: 'Men kan mensen slechts leiden door hen te dienen.' Mike is bestuurskundige; tijdens zijn studie al werd hem duidelijk dat het referendum 'niet het gemakkelijkste middel' is. 'Je moet heel goed in gesprek, want vaak komt zo'n referendum voort uit boosheid. Nu valt er aan het einde van het proces een brief op de deurmat met de mededeling dat er windmolens komen. Maar de noodzaak van de energietransitie is al jaren geleden vastgesteld.'

Ik zeg: mensen protesteren niet tegen de energietransitie, ze protesteren tegen een windmolen in de achtertuin.

Mike zegt: 'Er zit een verkeerde verwachting in de referendumverordening.' Het liefst wil hij een correctief referendum met een flinke hantekeningendrempel, want met Facebook heb je tegenwoordig zo duizend handtekeningen bij elkaar. 'Je moet van tevoren heel helder de verwachtingen managen.'

Ik vraag hem of hij bang is zijn vertrouwen als politicus te verspelen. 'Bang is niet het goede woord. Het creëert teleurstelling en onbegrip. Daarom blijf ik het uitleggen.'

En ondertussen bereiden ze in Engelen de tegenaanval voor.

Reageren? t.heijmans@ volkskrant.nl

t.heijmans@ volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.