Opinie

'Echte gevaar terugkerende jihadi zit hem niet in de mogelijkheid van aanslag'

Het echte gevaar van terugkerende jihadisten zit hem in de heldenstatus die hun wordt toegekend, schrijft arabist Jan Jaap de Ruiter. Niet in de mogelijkheid dat ze hier aanslagen gaan plegen.

Een van de vele wervingsposters van de Nederlandstalige jihadwebsite Shaam al-Malaahim. Westerse strijders die al in Syrië zijn proberen via internet nieuwe rekruten over te halen ook naar dat land af te reizen. Beeld Shaam al-Malaahim / Facebook

Het scenario waarin naar Nederland teruggekeerde jihadisten met de in de strijd in Syrië opgedane kennis en ervaring bomaanslagen gaan plegen, beheerste de voorpagina's en commentaren na het verschijnen van het jaarrapport van de AIVD 2013. Toch zijn er tot op heden nog geen aanslagen gepleegd of is er sprake van geweldsdelicten door jihadisten. Het gevaar is van een andere orde: het ligt niet zozeer bij mogelijke bomaanslagen, maar vooral bij de invloed die jihadisten hebben op de islamitische gemeenschappen in Nederland.

Trauma's
De analyse van de AIVD en commentatoren is dat de jongeren getraumatiseerd terugkeren en deze trauma's botvieren op de Nederlandse samenleving. Vaak wordt verwezen naar westerse soldaten, zoals Amerikaanse en ook Nederlandse, die in Afghanistan of Irak hebben gediend en zwaar getraumatiseerd terugkeerden, in het vaderland depressief werden, geweld gingen gebruiken of zelfmoord pleegden.

Een teruggekeerde jihadist is evenwel van een heel andere signatuur dan een teruggekeerde westerse soldaat. De westerse soldaat doet wat hem door zijn superieuren is opgedragen, daar is hij soldaat voor. De jihadist doet wat hij zichzelf opdraagt of beter nog, wat hem door God wordt opgedragen. De goddelijke missie van de jihad is zijn diepste motivatie en dat laatste maakt hem fundamenteel anders dan de westerse soldaat.

Natuurlijk lopen ook jihadisten trauma's op. Zij zijn ook maar mensen en maken kennis met verscheurde lichamen van vrouwen en kinderen op het strijdtoneel of ze zijn getuige van ophangingen en onthoofdingen. Hoezeer ze die laatste ook steunen, het zal ze niet in de koude kleren gaan zitten.

Heldenstatus
Maar jihadisten hebben een onwrikbaar geloof in de goede zaak van de islam. Zij rechtvaardigen alles wat ze hebben gezien, gedaan en meegemaakt in Syrië in naam van datzelfde geloof. Het geloof is in die zin een balsem voor hun ziel en het zorgt ervoor dat ze schijnbaar ongeschonden terugkeren en, eenmaal in Nederland, kunnen genieten van hun islamitische heldenstatus.

Het grote gevaar zit hem dus niet in de trauma's die deze jonge mensen oplopen en botvieren. Het grote gevaar zit hem in de heldenstatus die zij bij terugkeer ontvangen en uitventen.

En over dat laatste heb ik de dames en heren AIVD'ers en commentatoren maar bitter weinig gehoord. Want waar maken de jihadisten hun opwachting? In met name salafistische kringen hier in Nederland.

Salafisten organiseren zich steeds beter
Onderzoek, onder andere uitgevoerd aan Tilburg University, toont aan dat salafisten in Nederland zich de laatste tijd steeds beter weten te organiseren. Toegegeven, ze zijn onderling ook sterk verdeeld als het gaat om de interpretatie van koran en sharia, maar de laatste tijd stellen we vast dat hun netwerken hechter worden en hun invloed dus ook, ook richting mainstream moslims.

Nederlandse salafisten maken vaak de vergelijking met het leven van de profeet Mohammed in de periode dat hij onder druk stond van de Mekkaanse elite die niets van hem moest weten. Hij werd geminacht, zijn denkbeelden werden verworpen. Noodgedwongen moest hij zich gedeisd houden, wachtend op de tijd dat Allah zijn lot ten goede zou keren.

Zo voelen salafisten zich eveneens verworpen door de Nederlandse samenleving en daarom houden ze zich relatief stil. Maar tegelijkertijd bouwen zij hun gemeenschappen op. En de teruggekeerde jihadisten dragen daarin hun steentje meer dan aan bij.

Een gemeenschap die zich verdrukt en niet geaccepteerd voelt, heeft alle baat bij helden die de zaak van het geloof gediend hebben met hun eigen leven. Het versterkt het zwart-witbeeld dat veel salafisten toch al hebben van de Nederlandse samenleving. Het geloof in de superioriteit van het eigen geloof was al sterk, maar wordt door de ervaringen van de jihadistische helden alleen maar versterkt.

En daar zit een veel groter gevaar dan de angst voor bomaanslagen. Het salafistische gedachtegoed is doordrenkt van zeer conservatieve opvattingen over vrouwen (tweede rang) en homoseksuelen (volstrekte afwijzing). Bovendien wordt het systeem van de democratie formeel geaccepteerd maar in diepste wezen verworpen: de goddelijke sharia is volgens de salafisten de enige juiste basis voor een landsbestuur.

De angst voor bomaanslagen is niet onterecht, maar de zorg over de ideologische invloed van jihadisten op de salafistische moslims, en wellicht ook op mainstream moslims, is van een veel grotere omvang. Daarop had het rapport van de AIVD moeten wijzen en daarover zou het debat in de Nederlandse samenleving moeten gaan.

Jan Jaap de Ruiter is arabist aan Tilburg University.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.