Opinie Media in Duitsland

‘Duitslanddienst’ haalt Duitsers uit de zomerslaap

Waarover maken de Duitse media zich druk? Over terugkeer van dienstplicht, al is dat een luchtbelletje, constateert correspondent Sterre Lindhout.

Site van Die Zeit Foto RV

‘Duitslanddienst.’ Opeens was daar die term, in de Bild-Zeitung natuurlijk, de krant die een patent heeft op provocatieve trefwoorden. Drie dagen eerder had CDU-politica Annegret Kramp-Karrenbauer, Merkels rechterhand uit het Saarland, gerept van een ‘algemene dienstplicht voor jongeren’.

Dat resoneerde op de Twitter-­accounts van regionale politici en in dito kranten. Waarop ook de tegenstanders van de dienstplicht ontwaakten uit hun zomerslaap. Een nationaal debat was geboren. Zo snel kan het alleen in de komkommertijd gaan, concludeerden dezelfde kranten die er zojuist drie pagina’s voor hadden vrijgemaakt.

Nu moet u dus niet denken dat Duitsland daadwerkelijk op het punt staat om jongeren onder de wapenen te roepen. En toch, blijkt na vijf dagen meningen, analyses, en vox-pop’s, dat er meer achter dit debat zit dan alleen komkommer.

Site van Bild.

Billen wassen

De Duitse Wehrpflicht is pas zeven jaar geleden afgeschaft, in de zomer van 2011, gelijktijdig met het alternatief, de zogenaamde Zivildienst. Weigerde een Duitse jongere dienst, dan was hij verplicht zich twintig maanden in te zetten voor de maatschappij, billen te wassen in het bejaardentehuis of op zomerkamp met kinderen uit achterstandswijken te gan. Sinds het einde van de Koude Oorlog beschouwden de meeste Duitsers de dienstplicht als achterhaald. Dat die de millenniumwissel overleefde, kwam omdat de CDU/CSU er emotioneel geen afstand van kon doen. In de afgelopen zeven jaar is de stemming onder de Duitse bevolking omgeslagen, blijkt uit een peiling van de krant Die Welt. Inmiddels is 60 procent van de Duitsers voor herinvoering voor een vorm van dienstplicht.

Nu is de geopolitiek in die tijd wat veranderd: van een golf terroristische aanslagen in Europese steden, tot de Russische bezetting van de Krim. Vooral aan dat laatste zou je een argument voor het heroverwegen van de dienstplicht kunnen ontlenen. Maar in de Duitse discussie lijkt dat argument nauwelijks een rol te spelen.

Wat dan wel, als het niet om de verdediging van het land gaat? De Bundeswehr kwakkelt, materieel en moreel. Als het leger de afgelopen jaren de krantenkoppen haalt, is dat vanwege weer een rapport over de slechte staat van de straaljagers. Of het is vanwege de zoveelste onthulling over soldaten met nazisympathieën. Veel conservatieve Duitsers hebben moeite met deze imagoschade. Of, zoals Die Zeit schrijft: ‘Daar swingt altijd de heimwee mee.’

Geen behoefte

Maar de legerleiding zit helemaal niet op de herinvoering van de dienstplicht te wachten, zo maakte minister van Defensie Ursula von der Leyen, ook CDU, maandag duidelijk. Volgens haar heeft de Bundeswehr behoefte aan specialisten, niet aan tienduizenden matig gemotiveerde 18-jarigen.

Het gekke is dat de roep om een nieuwe dienstplicht na die mededeling alleen maar luider werd. Pas toen bleek waar het de voorstanders werkelijk om gaat: een vermeend gebrek aan sociale cohesie, dat vooral voort zou komen uit de mentaliteit van de jongere generaties. Dienstplicht, in welke vorm dan ook, is ‘een kans op een bewustzijnsverandering onder jongeren’, zei de conservatieve CDU-er Jens Spahn in de Passauer Neue Presse.

Dezelfde teneur blijkt uit een commentaar in Die Welt. ‘Deelnemen aan de kern van de maatschappij zal en kan de identificatie ermee versterken.’ De auteur hoopt ook dat een jaar werken in een bejaardentehuis of daklozenopvang leidt tot ‘morele volwassenheid’. Een commentator van Die Zeit meent dat civiele dienstplicht zal helpen bij de integratie van jonge vluchtelingen. De Süddeutsche Zeitung spreekt van een ‘anti-egoïsme-jaar’.

Tieners tegen

Opvallend is dat deze voorstanders allen mannen van middelbare leeftijd en hoger zijn. Tieners en twintigers, zo blijkt uit de genoemde peiling, zijn de enigen die in meerderheid tegen herinvoering van de dienstplicht zijn – in welke vorm dan ook. De grootste pleitbezorgers zijn mannen en vrouwen boven de 65 die stemmen op de AfD of de CDU/CSU. Maar ook onder de SPD-kiezers is een meerderheid voor, en bij de Groenen en Linke een grote minderheid.

De komkommerdienstplichtdiscussie laat zien dat veel Duitsers tobben over de vermeende verbrokkeling van de samenleving; wellicht terecht. Maar of ‘Duitslanddienst’ de oplossing van dat probleem is, blijft voorlopig de vraag. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.