Opinie

'Door het leenstelsel komt kind van jan modaal in de knel'

De studieschuld wordt een loden last voor een generatie voor wie een vaste baan een luxe zal zijn, betoogt Christa Driessen, docente maatschappijleer, geschiedenis en rekenen en ouder van een 18-jarige. 'Er is geen enkele garantie dat er na het afstuderen een uitstekende baan met riant salaris kan worden verwacht.'

Leden van politieke jongerenorganisaties Rood (SP), Perspectief (ChristenUnie) en CDJA voerden woensdag actie tegen een op handen zijnde leenstelsel voor studenten. Beeld anp

Regelmatig mogen wij in kranten lezen en op tv horen dat de burgers het vertrouwen in de politiek kwijt zijn. Hoe zou dat toch komen? Een prachtig voorbeeld om dit te onderzoeken is het 'sociale leenstelsel' wat men wenst in te voeren. Overigens een schitterend eufemisme: er is niets sociaals aan. Laten we het er daarom maar op houden dat de studiefinanciering wordt vervangen door de studielening.

De regeringspartijen willen wat het sociaal leenstelsel betreft tegemoetkomen aan de wensen van de oppositiepartijen en voor de lagere inkomens een vorm van financiële ondersteuning inbouwen, zodat deze groep studenten, die weerstand hebben tegen het aangaan van een lening toch in de gelegenheid gesteld worden om te gaan studeren. Gelijk hebben deze aankomende studenten. Ook ik heb ooit geleend om mijn studie te kunnen betalen en in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien. Het afbetalen van deze lening is vijftien jaar lang een molensteen om mijn nek geweest. Daar ik in het onderwijs ging werken behoorde ik niet tot die groep afstudeerders met riante salarissen en een auto van de zaak. Dat betekende vijftien jaar lang tweedehandskleding, fietsvakanties met een geleend tentje en altijd maar budgetteren.

Afbetalingsellende
Groot gelijk hebben dan ook deze verstandige jongelui om niet te gaan lenen. Want er is geen enkele garantie dat er na het afstuderen een uitstekende baan met riant salaris kan worden verwacht. Integendeel: met de flexibilisering van de arbeidsmarkt mogen afstudeerders verwachten dat ze steeds een jaarcontract krijgen en na drie jaar, wanneer het vaste contract eraan komt, ontslagen zullen worden, om de flexibele schil van het bedrijf niet in gevaar te brengen.

Dit betekent dat er perioden van werkloosheid zullen zijn en men na het 30ste jaar (als die studielening nog lang niet is afbetaald) niet meer zo interessant is voor de werkgever, omdat er verdringing zal plaatsvinden door nieuwe afstudeerders, die een goedkoper aanvangssalaris verdienen. Dan wordt die studielening ineens onoverbrugbaar, want de afbetalingsellende zal dertig tot veertig jaar gaan duren. De generatie van studieleners zit dan zonder baan, met een onoverbrugbare schuld, maar gelukkig wel in een sociale huurwoning, want er is geen bank die iemand met zo'n enorme schuld een hypotheek zal verstrekken. Zo ontstaat er een kansloze generatie - en een nieuw maatschappelijk probleem, dat toekomstige politici mogen oplossen.

Minister Jet Bussemaker (Onderwijs) staat de pers te woord nadat ze met de regeringspartijen VVD en PvdA en de twee oppositiepartijen D66 en GroenLinks een akkoord heeft bereikt over de invoering van het leenstelsel voor studenten. Beeld anp

Diplomamaatschappij
Wat doen de huidige politici behalve gouden bergen beloven? Zodra men aan de macht is, deelneemt aan de regering en de wetten mag maken, blijft er van deze fraaie plannetjes niets over. Om de begroting sluitend te krijgen wordt er gekeken waar op de makkelijkste manier, zonder al te veel verontwaardiging uit de maatschappij en afhankelijk van de politieke visie van een partij, geld weggehaald kan worden. Nu is de studiefinanciering aan de beurt.

Dit is niet wat ouders verwachten als hun kinderen 18 zijn en verder moeten leren. Nederland is immers een diplomamaatschappij en het ongeschoolde werk is al enige tijd geleden naar lagelonenlanden verdwenen. Zonder diploma van een mbo, hbo of universiteit is het vrijwel niet mogelijk om werk te vinden. Als ouders dit geweten hadden toen hun kind geboren werd, hadden ze hiervoor geld opzij kunnen zetten en was er met 18 jaar een leuk spaarpotje ontstaan, waardoor het dan wel mogelijk zou zijn om de studie van kindlief te bekostigen.

Nu is dit niet het geval. Ouders hebben geen buffer kunnen aanleggen, dus kan de studie niet bekostigd worden. Dit geldt niet voor de kinderen van de happy few die over genoeg kapitaal beschikken en straks ook niet voor de kinderen van ouders met een laag inkomen. Zij zullen wel de mogelijkheid krijgen om een diploma te halen, zonder zich zwaar in de schulden te moeten steken.

Ondraaglijke last
Het zijn de kinderen van de ouders met een modaal inkomen, die niet konden voorzien dat de studiefinanciering vervangen zou worden door een 'sociaal leenstelsel'. Zij hebben straks de keuze: of zij gaan zelf schulden aan om hun kind te laten studeren, of hun kinderen worden belast met een schuld die dertig tot veertig jaar lang, in de tijd dat ze een relatie aangaan, een woning nodig hebben, er kinderen komen en hun positie op de arbeidsmarkt onzeker is, tot aan hun pensionering en voor de late afstudeerders zelfs nog daarna, hen financieel zwaar zal belemmeren en soms een ondraaglijke last zal zijn.

Om ervoor te zorgen dat ook de kinderen van jan modaal in deze maatschappij de kans krijgen om te kunnen studeren, zonder zich daarbij zwaar in de schulden te steken, zal de politiek eerst andere stappen moeten zetten. Als eerste dient het collegegeld genormaliseerd te worden. Dus geen 1.778 euro per jaar, maar een redelijker bedrag van bijvoorbeeld 450 euro, dat met vakantiewerk door de student zelf op te brengen is. Om ons kind nu te kunnen laten studeren en het hoogste collegegeld van Europa te kunnen betalen rest ons nu niets anders dan ervoor te kiezen het vakantiegeld hiervoor aan te wenden en dus de komende vier jaar niet meer op vakantie te gaan. Dat is vervelend, maar niet onoverkomelijk en voor mijn kind heb ik dat graag over.

Vervolgens dient het onderwijs zo ingericht te worden dat het voor de student mogelijk wordt om daarnaast te werken. Dit is vooral noodzakelijk voor de student die een studie volgt die niet in de eigen woonplaats kan worden genoten. De studiebelasting moet dus omlaag en de student moet minstens drie dagen per week de mogelijkheid krijgen om bij te verdienen, opdat het levensonderhoud zelf verdiend kan worden (de studiefinanciering is immers afgeschaft, dus heeft een student geen inkomen meer). Dat betekent dat de studiebelasting wordt teruggebracht naar 32 uur per week.

Door onverwacht de studiefinanciering af te schaffen (iets wat al decennia gemeengoed is in onze maatschappij) kunnen mensen niet anticiperen en komen ze voor een voldongen feit te staan. Dat is wat de politiek en haar politici onbetrouwbaar maakt en waardoor het Nederlandse volk haar vertrouwen in de politiek heeft verloren.

Christa Driessen is docente maatschappijleer, geschiedenis en rekenen en ouder van een 18-jarige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.